Waregems dialect
Het dialectenwoordenboek Waregems bevat 1497 woorden, 718 gezegden en 31 opmerkingen.
Klik hier om woorden en gezegden toe te voegen aan het woordenboek Waregems
Noot: Wij voegen zelf geen woorden en dialecten toe. Als iets niet klopt of ontbreekt dient u dit zelf toe te voegen of te wijzigen. Zinsontleding en het herkennen van naamvallen is voor de eenvoudige vertaler iets te veel gevraagd.
718 Waregemse gezegden
| 'k wil geen problemen | 'k'n wille gieën aklegoaries |
| 'n ferme man | ne gildege/zwoare veint - ne vetzak |
| 't gaat fel onweren | 't goa kattejouw'n spoi'n / 't goa liëluk doen |
| 't geeft niet (zalvend) | toeternie toe |
| 't is de moeite (niet) waard | 't('n) es de moeide (nie) |
| 't is duidelijk (nu blijkt het) | ten es van geeën keure |
| 't is mislukt | 't es 'n flutse, 't es nur de voantjes, 't es goan vliegn |
| 't is nochtans zó | 't es pertank azoë |
| 't is ons gelukt! | me zijn dre! |
| 't is ontstoken en verzworen | 't es ljeeluk verkwoad |
| 't lukt niet, | 'ten foetert nie, 't'n marcheert nie |
| 't wél waar (onderstrepen van eigen gelijk) | jattetoet |
| 5 km. stappen | 'n ure goans |
| aan het woord zijn maar zonder inhoud | parlesant'n |
| aangebrande moppen vertellen | voile skoole ouwn / zwarte skoole ouwn |
| absoluut nooit | noeit vanzeleev'n |
| achterlijk | in de mès (meers) gekipt - ie es presies van sellewie (St.-Lodewijk-Deerlijk) |
| achterover vallen | slaggelings omverre voln |
| afkeer voelen voor iemand | iemand nie kuinn zien |
| afkeuren wie niet meer meedoet (laf gedrag) | 't e no(g) ne skooën! Ge zijt no(g) ne skooën gij! |
| akkoord gaan met | 't akkooërd zijn mee |
| algemeen aangenomen (voorstel/motie) | 't es t'r deure |
| alle slagen vallen in ons voordeel (kaartspel) | 't es 'n lukt (h)em |
| alles door elkaar geschud (toeval laten spelen) | roezepetoeze |
| alles is wanordelijk verpakt | 't es ne skuddebuindle |
| alles samen genomen (conclusie) | per slot van reekninge |
| alom bekend | gekend link 't oôlik/'t slich geld |
| als behekst | van de moare bere(d)en |
| als de bliksem | in geen'n tijd |
| als je iemand aan een lief helpt... | krijgde een poanie brouwk |
| als je maar plezier hebt | oymo leuteet |
| als puntje bij paaltje komt | ot ol te skijte komt, teegn da 't spel 'n end' ee |
| als schuldige aangewezen worden | den bèèr/ de beutr' ip geetn 'en |
| argumenten/herhalingen zijn tevergeefs | 't 'n es gieën zeg'n an |
| begin daar niet over | zwijg mij doarvan |
| beginnen te blozen (schaamte) | rooë koomn |
| begint te dementeren | beguint te dooln, nie goe meeër wijs |
| beheers je | out oy in |
| behoedt u ervoor | gardevouw |
| ben je daar nog? | zij je d'r noo? |
| betwisting alom | 't spel zit ip de woag'n |
| bevalt het u, voelt u zich hier prettig, kunt u zich behelpen? | genèrde gij oi 'n beetse ? |
| bij hen is een kind geboren | ze zijn doar verrijkt |
| bij iemand op een slecht blaadje staan | in iemands neuze zitn |
| bij jullie thuis, bij ons of bij hen | tulders, toezens of bij zildre |
| bits antwoord krijgen( 1ste p. enkv.) | 'krege doar ne snak en 'n bete |
| blijf alert, (aandachtig) (wakker), | let ip oi spel |
| bocht maken | ne zwoai mok'n |
| buk je | stuipt oi |
| daar gruwel ik van | doar ee kik ne grui'el van |
| daar hoef je niet eens aan te denken | ten es gieën riesse van! |
| daar is niets van terecht gekomen | 't es protnul |
| daar op het einde | guinter tend'n(d) |
| daar zijn geen woorden voor!(verontwaardigd) | dad es 't toppuint! |
| dank u wel | ge zijt mirsie |
| dat deugt helemaal niet | da 'n trekt nievers ip |
| dat gedrag is onbehoorlijk/onaanvaardbaar | 't luuëpt van de skippe |
| dat gelijkt nergens op | 't un trekt ip nietn |
| dat is beneden alle peil | 't es t'r ondre |
| dat is een makkie | dad es keenderspel |
| dat is een onbegonnen werk(1° pers. enkv.) | 'k'n zie der mij gieën doen an |
| dat is ferm overdreven hoor, uit zijn context gerukt | da des stijf bij 't aar etrokn zulle! |
| dat is fout gehandeld | 't es 'n misse |
| dat is het ongeveer | tes averre dadde |
| dat is mij te veel, ik haak af (protesthouding) | allee, goen'aavnd, zulle! |
| dat is te veel gevraagd | mijn'n eezle kan da nie trekk'n |
| dat leverde niets op | da 'n broochte niets ip |
| dat ligt ons niet | me zijn der nie veur'n |
| dat ligt toch voor de hand | 't gopt link nen oovn |
| dat ligt toch voor de hand | da wijst toch z'n zelvn, da spreekt toch veur z'n eig'n |
| dat maakt niets uit | dat 'n speel geeên roole |
| dat zeg je terecht! | da 's klapp'n zie! |
| dat zint ons niet (ontgoocheld) | 't en es nie nur oes goeste/ me zin d'r wel mee |
| de griep doet de ronde | d'r es griep ip toer |
| de huizen bevlaggen | de vlag'n oitsteek'n |
| de kat krabt | de katte krauwt |
| de klokken luiden | de kloogg'n loin |
| de kramp in de kuitspier | de kramp' één de kiete |
| de lichtgelovige denkt dat het waar is | ie es dermee weg zulle |
| de luiaard uithangen | zijn kloët'n schuurn |
| de onkosten na verkoop zijn voor u | ip oi'n ei(g)n dépan |
| de paasklokken zijn terug (van Rome) | de poaskloogg'n zijn weere |
| de start is beloftevol | 't legt goe an |
| de vink slaat , de merel fluit | de vinke skoifelt, de mèrloan skoifelt |
| de zaak/het doel steunen/promoten | an de kar elp'n steek'n/ duiën |
| de zekering is doorgebrand | den plong e(s) esprouwn |
| de ziekenzalving ontvangen | d' eilig' olie krij'n |
| denk er niet meer aan, laat het vallen | steek het oit ui oeëft |
| derde keer trakteren | derde kieëre sloa boete |
| deuntje fluiten | 'n èrke skuiflen |
| deur dicht! (bevel) | deure toe! (bevel) |
| diarree | de vlie'ende skijte, den duin'n oofgank |
| die aantijging neem ik niet (repliek) | stoof ze!, ol da je zegt zij je zelve! |
| die kerel zal nog afzien | da veintse goa nog skeetn loatn |
| dier dat klaar is om te paren... | luuëpt tuchtig |
| dit wil zeggen (dwz.) | 't es te zegn |
| doe eens gewoon | doe ne keeë geweune |
| doe het licht uit | doe de lucht dooëd |
| doe je best, verdedig je | deefndeerd oi, wird oi |
| doen alsof je neus bloedt | van peikns geboarn |
| doorgang | pessoazje |
| driftig worden | oyt zijn kramm'n skietn |
| dronken zijn | uitn naak zijn, tuureluut zijn, serjeus beschonk'n zijn, dooble zien |
| durf er niet aan te beginnen (uitdagend) | probeerd ukieë da je durft |
| dwarsligger | ie ligt twis in de zak, twisdrijvre |
| een beetje zus, een beetje zo (lengte, gewicht) | 't steekt nie zo nauwe |
| een beslagen tong | 'n besleeg'n tonge |
| een braam afnemen( hout/metaal) | een broamk' ofskuur'n |
| een fout bericht verspreiden | iets rondstroei'n |
| een kaars aansteken | 'n kèès' omsteek'n |
| een kaartje leggen (kaartspel) | 'n p'rtietje koart'n |
| een loopje nemen met iemand | iemand over de kouter voer'n |
| een maal per week | ne keeê te weke |
| een plasje maken | 'n pieske doen |
| een rondritje maken | 'n toerke doen |
| eerst is alles koek en ei | in 't begun es't ol wa wilde en wa zilde, in 't begun 'n kan 't nie ip |
| eigen schuld (dikke bult) | 't es wel besteekt, ie eet z'n eign aanedoan, ie eet zelv' ezocht |
| en hij kon opstappen | en ie moste tert'n |
| en jij volgt die bewering/mening !! | en gij gelooëft da !! |
| en nog niet veranderen (van standpunt) | en noo nie boezjeern! |
| en nog niet weinig! | en noo geeën klein beetse! |
| enorm geheugen | 'n pèrdemeemoorie |
| er handeling van hebben | tes d'antoave die telt, van wantn weetn, zijne stiel kenn'n |
| er heerst ruzie binnen het huishouden | tes spel in de menoizje, 't zit 'n oar in de bootre/beutre(in Nieuwenhove), de katte zit in d'arloeizje |
| er mankeert iets in het hoofd | 't zit 'n vijze loos |
| er niet mee voortdoen | loat'n skied'n |
| er pal op | te kloffe d'r ip |
| erg aangedaan (tijdens het spreken) | de krop in de keele |
| even (kort) het woord nemen | een woordse placeer'n |
| extreem haastig iets doen | in 'n skoffelskeude |
| familiekenmerken vertonen | van nie fer' ofdieëln/ 't zit in de familie |
| flauwtjes // beneden de verwachting | 't woa geeën' vettn |
| flink de bloemetjes buitengezet | serjeus in 't sop g'hangen, goe gebatavierd, zwoar oit eweest |
| ga er voor | diff'ndeerd oi, leg t'r oi leen an |
| ga je met me mee ? | goaje mee mee mij ? |
| ga maar verder, passeer maar | teure moa deure |
| ga moedig door | ass'reerd'oi |
| ga opzij | zet oi an de kant |
| ga snel weg, maak dat je wegkomt | teure zeeëre vooërt |
| ga zitten | stoeld oi |
| gedeeltelijk grijzende haardos | peepr' en zout |
| gelukkig maar dat hij... | noo(g) sjanse dat ie... |
| gelukkig nieuwjaar en een goede gezondheid! | 'n goe joar enne goe gezondhie! |
| gemakkelijk van mening veranderen | droai'n mee de meul'n(s) |
| gepakt en gezakt | geload link nen ond mee vloein, geload link nen eezle |
| gerucht (mondeling) uitvergroten | loajen |
| gewas( vb: bieten op het veld) uitdunnen met de hark | biètn zett'n |
| goed hart | 'n erte van koukebrooëd |
| goed verwoord! (compliment) | azooë zie(de)!// da 's usprook'n zie! |
| goed zo, bravo! | alabonheure! |
| goede contacten hebben | in doeninge zijn |
| goedendag iedereen | elk ne goen da(g) |
| goedkope toestellen gaan snel kapot | de gierighied beskijt de wijshied |
| gooi hem buiten | zwiert em boit'n |
| grote appetijt hebben | eet'n link nen dijkedelvre |
| grote dorst hebben | skeele van' dust zijn |
| grote flater begaan | d'n ippergoai ofschiet'n |
| grote porties (eten) verorberen | eet'n lijk nen dijkedelvre |
| gul en hartelijk lachen | la'en link 'n paptoarte |
| haal de fluitketel van het vuur | zet de mooër of |
| haastig stappen | goan link nen buzzesnijere, deuretert'n |
| handel naar best vermogen | doe ol daje kuint |
| handen ervan af (bevel) | and'n thois! |
| harde trap op een bal | 'n murre, 'n kèze |
| hem iets in het oor bijten | em an z'n ooëre trekk'n veur... |
| het (gedeeltelijk) vooropgestelde doel is behaald | me zijn streeke |
| het begon te ontsteken (medisch) | 't begoste te verkwoan |
| het bewustzijn verliezen | van z'n zelv'n vol'n, van zijne sies droaj'n |
| het blijft maar duren | 't koom geeën end'an |
| het blijft maar duren/ het sleept aan | 't es Maria lankwirk |
| het blijft onder ons (geheim) | tuss'n oes ezeid en ezweeën |
| het doet me leed | 't dèèrt mij |
| het eten is zeer lekker | 't eetn volt vreë in de smoake, 'k zoe mij overeetn moar 'k maage nie, 'k zoe d'r min lipp'n an oflekn'n |
| het gaat er luxueus aan toe | 't es doar de grooëte luxe |
| het gaat niet door/ afgelast | 't goa niet deure |
| het gaat niet vooruit | d'r zit geeëne skoif in |
| het gelijkt nergens op | 't un trekt nievurs ip, dat 'n trekt ip niet(s), da gelijk(t) nievers an |
| het geplande gaat niet door | 't volt één 't woatre |
| het gezelschap, het feest, verlaten | d'r vanonder trekk'n |
| het gezinsbudget goed beheren | de koave recht ouw'n |
| het heeft hem zwaar gestoord | 't es 'em in 't verkeeërde keelgat uskootn |
| het hoeft niet meer | 't en e(s) niemer nooëdig |
| het houdt ergens op! (protesterend) | 't stopt ievers! (protesterend) |
| het houdt ergens op! (verontwaardigd) | 't stopt ievers! |
| het is (het lijkt) aanvaardbaar | 't goa noog in ne reedn |
| het is bemoedigend/niet bemoedigend | 't geeft ip/ nie ip |
| het is een leeghoofd | 't es 'n bloaze |
| het is een maat voor niets geweest | tes 'n beskeetn komissie, 't ee veur niets ediend |
| het is een nietsnut | ie 'n es gieëne stamp teeën z'n klooëtn wird, ie 'n es gieën roste kluite wird |
| het is evenwichtig | tes in balanse |
| het is Godgeklaagd! | oe es't Godsmeuëlijk! |
| het is half één (12.30 u.) | 't es twoolfnolf |
| het is hier allemaal van ons/het onze | tes ier ollemolle van oes/ toeze |
| het is makkelijk realiseerbaar | ten oudt niet in/ 't es goe te doen(e) |
| het is niet waar (onderstrepen van eigen gelijk) | jat'ndoet |
| het is niet zo | 't un doet, 't un es geeën woar |
| het is nochtans zó | 't es pertank azoë |
| het is nu aan het vriezen, regenen, sneeuwen... | 't es an 't friezn, reeënen, snieën... |
| het is onhaalbaar/onvoorstelbaar | 't 'n es nie doenlijk |
| het is onmogelijk! | 't 'n e nie meu'lijk! |
| het is precies zo | 't es juust azooë |
| het is schandalig | 't steekt d'ooên oit, 't es 'n leevnde skande |
| het is snel voorbij | 't e rap upusseerd |
| het is verder dan ik dacht | 't e fooëdr' of da 'k peidege |
| het is volledig beschadigd | tes heêl gakmandeerd, tes t'r ol an dat 't es |
| het is zijn/haar/uw verdiende loon | 't es wel besteekt |
| het kan het daglicht niet verdragen | 't mag de kloar'n nie sien |
| het kind huilt hard | 't keend zet zijn keel' oopn |
| het kostenplaatje stijgt snel | 't luuëpt zieër ip |
| het lot laten spelen (in spel en sport) | stroeitje trekk'n |
| het lot speelt hier | 't doet dr'omme, 't moe dr'omme doen |
| het moet niet zo precies zijn | 't steekt nie nauwe |
| het onderwerp uitvoerig behandelen | in 't lang en in 't breeëd oitlegn |
| het prikkelt in de ogen | 't piekt in d' ooë'n |
| het regent hard | 't giet woatre// 't ree(g)nt goe deure |
| het resultaat is negatief | 't es ne zero |
| het rooskleurig tegemoet zien | et goed ip e'n |
| het scheelde geen haartje | 't skilde geeën oar |
| het schiet hier niet op | 't en affeseert hier nie |
| het schooljaar overdoen | zijn joar dubb'len |
| het smaakt lekker | 't es mijn'n tand |
| het speelt geen rol | toeternietoe |
| het staat nog niet absoluut vast | 't n es no nie ezeid |
| het staat precies een weinig scheef | 't stoa link 'n brokke skieuf |
| het stinkt hier verschrikkelijk onaangenaam | 't stinkt ier link de vorte peste |
| het tocht hier | 't trekt ier |
| het valt mee/ tegen | 't sloa mee/ teeg'n |
| het veld is omgeploegd | 't land es omme |
| het verkeerd voor hebben | 't mis ip hen |
| het vliegenraam inzetten | de zallezie insteekn |
| het vuur smeult nog | 't vier vuinst noo |
| het wordt lastig | 't wird lastig sijn |
| het wordt straks zomer | 't goë agank zoomre wird'n zijn |
| het wordt tijd ... | 't wird tij sijn ... |
| het zou mij niet verwonderen | 'k zoe d'r nie fan ipkijk'n |
| hier kan niemand iets mee aanvangen | 't es nen echt'n fiekfak |
| hij begon weerwerk te bieden | ie begoste teeg'n te spert'len, zin bobijn' of te droaën |
| hij betaalt boven zijn kunnen | ie betoald hem blauw |
| hij beweert het allemaal aan te kunnen | ie goat doar ol versloan, zegt ie zelve |
| hij bezocht al de café's in de straat | ie dee ol de kapellekes van de stroate |
| hij bleef het antwoord schuldig | ie wiste nie wa (e)zeid |
| hij buigt voorover | ie stuipt hem |
| hij deed alsof hij... | ie geboardige lijk dat ie... |
| hij floot een penalty | ie skuifeldege ne pinantie |
| hij geraakt er niet meer uit | ie zit stroop |
| hij geraakte er niet doorheen | ie groocht 'r niet deure |
| hij had de gewoonte om... | ie plochte... |
| hij had niet eens dorst | ie 'n oa alleens geen'n dust |
| hij heeft een hoge wedde | ie verdient geld link moze |
| hij heeft een nieuw voorstel moeten accepteren (tegen zijn wil) | ie ee moet'n ploei'n veur da niev veurstel |
| hij heeft er een afkeer van | ie é d'er ne grooi van |
| hij heeft er geen gehoor naar | 't es link ip 'n aënde ré'nen |
| hij heeft haast | 'i es epresseerd |
| hij heeft hem te pakken | ie ee em te skèrn, / te stekn |
| hij heeft het begrepen | ie jeet fits, jeet deure |
| hij heeft het bij mij verkorven | ie zit éé (in) mijn neuze |
| hij heeft het eindelijk door | zijne Frank es evoln |
| hij heeft het goed voor (met zichzelf) | ie jeet hem goe ip (mee s'n eig'n) |
| hij heeft het ver gebracht | ie ee 't verr' eskipt |
| hij heeft iets op zijn lever | d'r ligt wa ip zijn' leevre |
| hij heeft o-benen | ie 'n kan gieën zwijn tee'nouw'n |
| hij heeft overdadig gegeten | ie zit zo dikke lijk 'n nippen |
| hij heeft serieus verkering | ie vrijt da z'n imde wikkelt/ ie vrijt dat 't krokt |
| hij heeft te veel hooi op zijn vork genomen | 'i ee hem overdoan |
| hij heeft zich belachelijk gemaakt | ie é d'er em ooitedoan, ie stond in zijn'n blooëtn, ie stont er te blink'n |
| hij heeft zich bezeerd (pijn gedaan) | jee em zieëredoan |
| hij heeft zich met de wagen vastgereden | ie zit versteld |
| hij heeft zich opgehangen | i ee em tekoort edoan |
| hij is aan 't einde van zijn krachten | ie jes tend'n, z'n leer es of |
| hij is bekoord om dat te doen | ie es etanteerd veur da te doen |
| hij is betrapt/beschuldigd | i eet an zijn brouwk |
| hij is dik ingeduffeld | ie luûpt ekleêd link ne rauwn andzjoen |
| hij is dood | ie ee zinne lepel wig esmeedn |
| hij is doodziek | ie 'n e moar gemeeënig, ie goa 't nie lauwe meeër trekk'n |
| hij is er om bekommerd | i' ester mee begoan |
| hij is er van aangedaan( zeer bedroefd) | ie weet ervan |
| hij is erg aangeslagen | jester van kapot/ ie 'n ester nie goe fan |
| hij is geslaagd (examen) | is es ter deure |
| hij is gestorven | ie e(s) mee zin oar, ie e(s) ter ziel' egoan, ie es ter nie mieêr, ie es bij ons Heere |
| hij is heel bang | j'es skijteskoij |
| hij is het noorden kwijt | ie e(s) van de planke, ie 'n weet niemre woar da 't skeeêt |
| hij is het noorden kwijt | ie weet nie woarin of woaroit |
| hij is lichtjes beschonken | ie ee ne leem in z'n oëge, ie ee 'n vlieg' in z'n oëge |
| hij is met niets gestart (handel) | ie es van zero beguin'n |
| hij is niet bij de les, hij volgt niet | ie 'n est er nie bij mee sijn öeft |
| hij is niet meer te zien/ ontsnapt | ie es 't er van deure |
| hij is niet van de rapste | ie n'es van gienen oaze gepoept |
| hij is oneervol ontslagen | i es boitn ezwierd |
| hij is plots onwel geworden | ie ee ntwa ekreegn |
| hij is straatarm | ie 'n ee zelfs geên'n naogel veur in zijn gat te skart'n |
| hij is te beklagen | ie es ter wél mee |
| hij is teneinde krachten | zijn bobijne es of, zijn piele es plat, ie es tend'n |
| hij is wat ziekjes | i' es 'n brokke ziek, ie 'n es nie in zijn'n oak |
| hij is wel sterk, maar niet zo groot | te(s) ne buuëm van ne veint, moar wa kort ovvezogd |
| hij is zeer boos | ie jes vlamm'nde/vroet van klèire |
| hij is zeer gemakzuchtig | ge meugt em ne skip in zijn gat geevn, ie goa no nie ommekijkn veur te zien wie dat eweest ee |
| hij is zeer gierig | ie es stieëg van ofgank |
| hij is zeer verwend | ie es bedorv'n, de stront oit zijn gat ; azoë ne kepkeut'le! |
| hij kan geen antwoord geven | ie es z'n touwe kwij(t) |
| hij kan geen kant meer op (financieel) | ie zit ip drooêg zoad |
| hij kan het niet verdragen | ie 'n kan 't nie lei'n, ie 'n kan ter nie teeën |
| hij kan niet meer | 't skop e(s) de bille of |
| hij kent daar het hele reilen en zeilen | doar kent ie heel den oopnen en toe |
| hij klaagt vreselijk | ie kloag pudd'n in d'èèrde |
| hij koelde zijn woede door... | ie wrochte zijn klère oit deur... |
| hij komt af en toe op bezoek | ie komt nui en ton over de vloer |
| hij komt zich verontschuldigen | ie komd em pardooneern |
| hij kon niks anders dan bekennen | ie 'n koste nie fooëdre of toegeev'n |
| hij kookt van woede | ie es vlamm'nde kwoad/over zin toern |
| hij kreeg de volle lading (scheldwoorden) | ie moest het gemeug'n |
| hij laat het niet aan zijn hart komen | ie es ter gerust in |
| hij laat het zitten/haakt af (verbolgen reactie) | 't e noo ne proop'ren/skooën'n |
| hij laat zich door niets afschrikken | ie 'n es van gieën klientje vervoard |
| hij laat zich niet dwingen | ie loat em nie promn |
| hij laat zich niet meer zien | ie 'n tooëgt em niemre |
| hij lachte mij uit | ie laa(g)dege mee mij |
| hij liegt doelbewust | ie liegt dattie 't zelve geluuëft |
| hij lijkt er goed op | ie ee der veel snukk'n van, ie ee der vele van mee |
| hij lijkt helemaal op zijn vader | t es zijn voadre eskeetn en espoo'n, tes de weegoarde van zijn voadre |
| hij maakt zich druk | ie zit ip zijn pèrd, ie weend em ip |
| hij mankeert enkele tanden | j'es peetse skoartentand |
| hij moeit zich met mijn zaken | ie zit in mijn rop'n |
| hij moet het lijdzaam ondergaan | ie moet 't gebokk'n/ ie zit mee de gebrook'n pott'n |
| hij neemt deel aan duivenwedstrijd | ie speel mee de doiv'n |
| hij neemt deel aan vinkenzettinge | ie speel mee de vink'n |
| hij overdrijft | ie drijft oovre |
| hij plaagt mij | ie kul(t) mij, ie teinst mij |
| hij slaat er zich doorheen | ie trek zijn'n plan |
| hij spijbelt | ie ee de skoolskijte (schertsend) |
| hij spreekt met pretentie (hoogdravend) | ie ee veel noot'n ip zijne zang |
| hij stond er dwaas naar te kijken | ie stont drip te kijkn lijnk ne nond ip 'n zieke koe |
| hij stottert een beetje | iej akkelt 'n beetse, ie stuikt 'n beetse |
| hij toont zich bijzonder onderdanig | ie ploeit em dubble |
| hij vertoont een kentrek van zijn peter/meter | ie ee de vontesmet van... |
| hij vindt zichzelf een hele piet | ie ee 't ooëg ip |
| hij voelde zich uitstekend | ie voelde 'em duustfichtig (1050) |
| hij voelt zich uitgedaagd | ie zit ip z'n pèèrd |
| hij voelt zich zwaar beledigd | ie es in z'n gat epekt |
| hij voelt zich zwak | ie n' e moa veur azooë te laat'n |
| hij was bijna opgegeven (medisch) | ie komt van verre |
| hij was het gewend om.../het was gebruikelijk om... | ie plochte.../'t plochte.... |
| hij was niet aanwezig (tactisch) | ie woa nie te ziene |
| hij was nog steeds stomdronken | ge kostet 't sop oyt z'n oô'n skepn |
| hij weert zich, maar boekt geen resultaat | ie zit doar oltefoôrt te kallebukn |
| hij wil onverstoorbaar doorgaan met | ie wil per see deuredrijv'n |
| hij wil opvallen, hij looft zichzelf | iej ee nogal veel beslag, mee ol zin pretn |
| hij wordt nogal verwend | ie wert nogal wadde in z'n gat eweund, 't es nen bedorv'link |
| hij ziet er slecht uit | ie ziet 'r kaduuk oit, ie 'n ee geeën skooïn kleur |
| hij ziet niemand staan | ie kijkt noch ip noch omme |
| hij zit aan de grond | ie weet nie van wa out pijl'n umokt |
| hij zit ermee verveeld | i es ter wel mee! |
| hij/zij is doodop (doodziek) | ie/z' es t'end'n |
| hij/zij stelt zich kandidaat voor de (verkiezingen) | ie/ze komd ip veur de (verkiezingen) |
| hij/zij verdient een belediging! | 't es 'n affront (wèrd)! |
| hoe heette dat ook weer | oe eeëttige da oek weere |
| hoe is de toestand Hoe zit het in elkaar | hoe skeeët dat ier |
| hoe zou ik het moeten verwoorden | oe zoe 'k het moet'n zegn |
| hoe zou ik het uitdrukken | oe zoe 'k 't zegn |
| hoed je ervoor dat je... | past oi ip da je... |
| hoger leggen (in kaartspel) | oëger of mijn bijlke of 'k kappe in oi gat! |
| hou je kalm | oud oi koest |
| hou je mond, zwijg | oud oi moyle/toote// oud oin smoel/bek |
| hou nu toch gauw op met roken | oytskjeet alichte mee smoôrn |
| houd moed! | ellee couroaizje! |
| ieder op zijn beurt | elk ip zijn'n toer |
| ieder zegge het voort! | olleman zegge 't deure! |
| iedereen zou het beu worden | 't zoe nen oudn ond verleën |
| iemand aan zijn kant krijgen | iemand overoln |
| iemand beschimpen | iemand oytmokn veur vorte vis/iemand zijn zoaligheid zegg'n |
| iemand bijstaan in zijn werk | elp'n an de karre trek'n |
| iemand een klets of oplawaai geven | iemand een peire of een zoeve geven |
| iemand een trap onder de kont geven | iemand nen eft in zin ol geevn |
| iemand genegen blijven om iets te verkrijgen | bille bij ouwn |
| iemand met iets opschepen (sluw) | iemand bij de viede zett'n |
| iemand nadeel berokkenen | iemand ne klooët oftrekn |
| iemand te schande maken | iemand uitmaakn voër al da schooên en leêluk es |
| iemand tevergeefs iets aanleren/aantonen | ie goa 't noeit leeërn |
| iemand uithoren | 't ei oyt zijn gat vroa'n |
| iemands plannen dwarsbomen | in iemands ropn skijtn |
| iemands slechte kanten bespreken | in iemands zakk'n zitt'n |
| iemands stelling volgen(samenspannen) | mee iemand meevoeizjen |
| iets aandachtig bekijken | iets vieznteern |
| iets met bruut geweld aanpakken | iets te kandeele gaen |
| iets onthouden (memorie) | iets omtouwn |
| ik amuseer me/ ik geniet | 'k jeune mij/ 'k ben d'r gèrn bij/ 'k genère mij |
| ik ben bekaf/doodmoe | 'k zit er deure |
| ik ben daar niet voor gewonnen | ja mijn ooëre! |
| ik ben echt moe | mijn bobijn' es oof |
| ik ben gebleven tot de laatste | ik ee moe'n de loatste man de zak ipgeev'n |
| ik ben het | tes ik, 'k benne 't ekik et |
| Ik ben het beu | 't es mij stinkend verleêt |
| ik ben het niet 100 zeker | 'k goa d'r nie veurn strij'n |
| ik ben het zeker | ge meug wedd'n |
| ik ben niet ingelicht | 'k 'n weete geên beskeeêt, 'k weete van niet'n |
| ik ben niet op de hoogte | 'k weete van niet(n) |
| ik ben niet op de hoogte | da seg mij niets |
| ik ben nu doodop | 'k volle ier in ne strek / 'k ben stroatof |
| ik ben ontroerd | 't pakt mij |
| ik ben op zoek naar de stok die achter de deur stond | ik ben ip zouwk achter de stok die bachten de deure stond |
| ik ben platzak | ik 'n ee geên roste kloyte meer |
| ik beweer niet dat het (lelijk is) | 't 'n e nie da 't (leeëluk es) |
| ik dacht bij mezelf : hola | 'k peidege in min eijne, 'k peidege oela |
| ik dacht van wel/ van niet | 'k peidige van wel/ van nie |
| ik doe geen afbreuk aan uw woorden, maar... | 'k 'n wil ui nie in de reedns voln, moar... |
| ik doe niet meer mee | 'k 'ndoe niemer mee |
| ik durfde niet | ik 'n doste nie |
| ik ga hem een trap in zijn kont geven | 'k goa dn ne wiep tee'n zijn kloôtn geevn |
| ik ga mij riskeren | 'k goa mij smijt'n |
| ik geef hem een oplawaai | 'k geev' em 'n pandoeringe |
| ik gloei door de warmte | ik gloeie lijnk 'n kole vier |
| ik had het geluk niet aan mijn zijde | 'k oë malsjanse |
| ik heb binnenpretjes - leedvermaak | 'k é der mijn'n des/deun in |
| ik heb dat graag, hij heeft dat niet graag | ik (gen)èère da, ie 'n (gen)èèrt da nie |
| ik heb een ongelukje gehad | 'k ee 'n maleurke tee(g)nekoomn |
| ik heb hem eens aandachtig bekeken | kee d'n doar nekeer goe besnukt |
| ik heb het u gegeven | 'k ee 't ui egoovn |
| ik heb zeer grote honger | 'ksoe kun'n un pèèrd de rugge oit eetn, 'k ben skeel van d'n ouwre |
| ik kom er niet doorheen | 'k zitte stroop |
| ik kom net thuis | 'k komme zjuuste thois |
| ik kom onmiddellijk | 'k komme van dierek |
| ik kom spoedig ter hulp | been'n u letse ben ik doar |
| ik kon hem vangen | 'k oa em te knippen, 'k oad'n te stekk'n/ te skèr'n |
| ik krijg mijn eten niet meer op | 'k gerake versteld |
| ik krijg mijn eten niet meer op | 'k ga versteekn |
| ik kruip in mijn bed | ik kroip' één mijn' nest |
| ik lust dat niet (eten,drinken) | 'k mage da nie |
| ik sla hem dood ((verbaal woedend) | 'k plak nen an de muur |
| ik sla je raad vierkant af | pakt ui poepe! |
| ik stop met raden | 'k geve mijn bod |
| ik vertrouw het (zaakje) niet | 'k ee d'r geeën goe ooëg' ip |
| ik verzeker je... | 'k garandeer' oi... |
| ik vind het erg jammer en betreur het tenzeerste | ik zitte der vree mee in |
| ik voel me lelijk bedrogen | 'k benne bij de viede gezet |
| ik voel me niet benadeeld | 'k ee d'r geeën ofdroag'n van |
| ik voel mij beledigd | 'k ben gaffronteerd |
| ik vraag mij af | 'k ee 't swondre |
| ik vraag mij af | 'k weet sondre |
| ik weet het niet meer | t es mij ontgoan |
| ik weiger om daar nog iets voor te doen | 'k voag're mijn gat an |
| ik word beboet (verkeersovertreding) | 'k ee prijs |
| ik zal er spoedig zijn (=aankomen) | 'k goaë d'r agauwe goaën zijn (zie) |
| ik zou willen omruilen (bv.qua gezondheid, geheugen) | 'k zoe will'n wisslen (bv. qua gezondheid,geheugen) |
| in de tocht zitten | in dn truk zitn |
| in een grote woede | in 'n vroete k'leire |
| in een oogwenk | in ne wip en ne knip |
| in het midden | te mirlen |
| in slechte staat | verneeglizjeerd |
| in stukken uiteen gevallen | brokke verskeën |
| ingericht zijn met het juiste materiaal en de gepaste uitrusting | goe g'eekiepeerd zijn |
| inlichtingen inwinnen | achtr' éénlichting'n vroag'n |
| is het licht uit ? | es de lucht dood ? |
| is ze moeder geworden | ee se'koocht |
| je bent bedankt. (antw.:graag gedaan) | ge zij merci. (antw.: 't e niet/ gèrn edoan) |
| je bent een gek, een zot | ge zijt ne wietie |
| je bent een stomkop! | gij zij 'n ei! |
| je bent er vroeg bij// vroeg opgekomen | ge zijt 'r tielijk bij |
| je bent laat op stap! | ge zijt loat' ip droai! |
| je bent laat op weg/ op stap | ge zij loat' ip droai |
| je bent later dan normaal | ge zij loat' an |
| je bent mijn liefste schat | ge zij mijn beste keppe |
| je bent op staande voet ontslagen | roapt ui boelke moar töepe en zet an |
| je bent tegendraads, een dwarsligger | ge ligt twis in de zak |
| je hebt alle tijd (om weg te gaan) | wiens haaëste ? |
| je komt op 't juiste moment | ge koomt zjuust' epast |
| je minacht mij | g' eet mij no lieëg ip |
| je mocht en je kon, maar je durfde niet | ge mostet en ge kostet, moar ge 'n dostet nie |
| je moet maar op het idee komen | ge moet 'r moar ip koom'n |
| je moet niet aandringen | loat moar |
| je schiet er niets mee op | ten es oltoëpe geen avanse |
| je verwoording staat mij aan | 'k ooëre 't oi gèrn zegg'n |
| je zou hem blindelings vertrouwen | ge zoe t'n ons Hieëre geevn zondr biecht'n |
| je zult het niet beter kunnen (niet overtreffen)(uitdagend gezegd) | ge kuintre ne puint an zoag'n |
| jij hebt hier geen spreekrecht! | g' eet ier niets te zegn! |
| Jong geleerd is oud gedaan. | Oudjes kunnen niet jongleren. |
| klagende keelgeluiden maken | steeën'n (zucht'n en steeën'n) |
| klap om de oren krijgen | lap rond ui ooër'n krij'n |
| kom eens terug | keeërnekeeë were |
| kom op! | allee toe! |
| kom voor de dag (assertief zijn) | kom uit ui kot |
| konijnen het vel afstropen | kenijn'n vloan |
| kort na elkaar (vb. drie slagen) | te reke (vb. drie slagen) |
| kruisje geven op het voorhoofd | n tseentewoareke geev'n |
| kruisje op het voorhoofd voor het slapengaan | 'n seenewoarietsje, 'n tseentewoareke |
| kwade streken uithalen | toer'n doen |
| laat u maar eens gaan | gée moar gazze (poer). |
| loop naar de maan, val dood | geriek et, omploft, saluu en de koost, stoof ze |
| loshangen | 't angt bij de wirke |
| luister eens goed! | ort u keeër ier! |
| maak dat je weg komt | skiet oi voôrt |
| maak zo niet van je oren | ge moet azooë van uijen tak nie mokn |
| meedoen met het initiatief/ met het bestuur | ip de karre spring'n |
| melk | oe meer melk daj drinkt, oe grooëder kolf daj weirdt |
| merkelijk gegroeid zijn | mirk'lijk egroeigd zijn |
| met alles erop en eraan | en heel den utsekluts, den battaklang, |
| met een lief ruzie hebben | mee ene in 't skès zitt'n |
| met een vals aangezicht | mee 'n vols weez'n |
| met opzet handelen | d'r omme doen |
| met overbodig veel commentaar | mee veel vijv'ns en zessn's |
| met veel omhaal | mee al heur tantelaffèrens (tant d' affaires ?) |
| met vrees vervuld zijn | mee de poepers zitt'n |
| met zijn hele boeltje | mé heel zijn bezoatse/ mé kliekn en klakk'n |
| met zwaar bevuild aangezicht | zo zwart of mooërkes gat |
| mijn boodschappen doen | mijn winkelwoare goan oln |
| mijn lippen zijn gesprongen | min libn zijn esprouwn |
| mijn rekensom klopt niet | koome nie djuust oit |
| mijn woorden vielen niet in goede aarde | 'k oa d'n ap ipgeetn |
| moeizaam stappen | slicht te pote/ te beeêne zijn |
| mondje dicht ! | nie segn! zwij'en daje zweeët ! zwij'en vooër dooëd |
| na een korte ziekte overlijden | t nie lang etrook'n en |
| na wat luidruchtig boeren | geeft da zwijn nog nen oaker |
| naar het toilet gaan | noar vanachteren goan, noar 't vertrek, bachten, de koer goan |
| nee maar ! | ouw zeekre !, emmaar allee gouw zeg !, ten e nie woar ee ! |
| neem eens het vorige PC-scherm terug aub | Keeërnekeeë weere! |
| negen kansen op tien | van tiene neeëne |
| net geen 30 centimeter | nauwkes 30 santimeters |
| niemand van ons die het weet (de oplossing) | d'n heeml' est wijs |
| niet gauw bang zijn | van geeën klientje vervoard zijn |
| niet goed bij zijn verstand zijn | ne slag van de meul'n ukreeg'n en |
| niet goed bij zinnen | olve goar'n, 'n vijze kwijt |
| niet meer om aan te zien | ten ee gieën angezichte niemre |
| niet meer om aan te zien | 't steekt d'oögn' oit |
| niet te geloven! | nie geluuëflijk! |
| niet vatbaar voor goede raad | 't es verloorn ezeid |
| niet zeer beweeglijk zijn | ie krult lijnk ne pak no'els |
| niet zoals het hoort | nie ol te katheliek |
| niets aan de hand | gieën'n droad an gebrookn |
| niets bezitten, arm zijn | ie 'n ee gienen nog'l om in z'n gat te skarten, ie moe leev'n van d'n dis |
| nieuw pakje tabak | 'n ve(r)sse bole |
| nog lang niet opgelost probleem | me zijn no ferre van oys |
| nog niet volwassen | no te groene an oy pompoene |
| nu en dan een beetje voortdoende | in ukskes en snukskes |
| nu nog beter! (iemand afkeurend) | gij zijt ne goen gij! |
| omdat je zo bij me aandringt | deur 't eeuwig proam'n |
| onbehouwen, brutaal aanpakken | te kandeêle goan |
| onderdak verlenen | slopeie geev'n |
| ongewassen, er onverzorgd uitzien | zo grauw link 'n padde |
| ongewenst tussenkomen, zich moeien, iemand onderbreken | zinne noak drin sloan |
| onweer plus zonneschijn | 't e fieëst' in d' elle |
| onze rekening is effen | me stoan kiette |
| onzin verkopen | prietproat oitgoan |
| op 't laatste nog bij te zetten/plaatsen | ten iptelle (vb. nog 2 stoeln ten iptelle) |
| op (huwelijks)reis gaan | ip (speel)vejoizje goan |
| op café gaan | 'n sortietsje placeren |
| op de loer liggen | ip vinkeslag li(g)n |
| op een rij | ip 'n roode |
| op een rijtje | ip 'n reekske |
| op goed geluk af | ip goe ruskier |
| op iemands kop zitten | bieét'n ip iemand |
| op je stappen terugkeren(figuurlijk) | d'r van weerekeeërn |
| op nieuwjaarsbezoek gaan (enkv) | mee mijn'n niejoar goan |
| op orde gesteld, rommel verwijderd | ippeklèrd (opgeklaard) |
| op rand van ontslag( of benoeming) staan | ie ligt ip de wippe |
| op stap gaan | ip skok goan/ ip zwier goan |
| op zijn eentje | ip zijn ientje |
| opdrinken | in zijn lèze gietn |
| opstropen van mouwen of broekspijpen | zin mouwn of zin brouwk ipsluuëvn |
| over de gehele lengte | van einsenteins |
| over de grens (in Frankrijk) | over de skreeve |
| overdrijven | er 'n skippe bij doen |
| persoon die zich van niets of niemand aantrekt | reegnen lijnk ip 'n oande |
| plaag je mij, dan bied ik weerwerk | katzje mij, katzje weere |
| plaagstoten uitdelen | toer'n doen |
| plaats dat uit het zicht | zet da wig |
| plaatsvervangende schaamte tonen | beskomd zijn in [zijn/eur/ui/ulder] ploatse |
| platvloerse praat uitslaan | duine doen |
| prikkeling in de keel (met hoest) | ne puid ee mijn keele (woardeure da 'k moe (h)oest'n) |
| pronkend, fier als een gieter | groôts (preus) link feêrte |
| proost/santé! | ip de gezontiet |
| putjes/barsten (in plakwerk) vullen | andwiern |
| rapenzaad zaaien | löef zoin |
| reactie op iemand die boert | geef die koe no 'n bieëde (biet) |
| reactie van ongeloof op slecht nieuws | 't e nie woar hé! |
| relatie hebben | van stroate zin |
| relativeer kranten en bladen en folders | papier es gewillig! |
| repliek na het krijgen van nieuwjaarswensen | vansgelijke |
| rijzige man | ne rilde veint |
| roep om hulp | rouwpt acht' ulpe |
| rood worden van schaamte | rooë wirden tot achtre zijn ooërn |
| schiet op, doe voort | doefooërt |
| schijnbaar iemand met een goede naam | ge zoe 't n ons Heeëre geevn zonder biecht'n |
| schots en scheef | 't stoa paraplu |
| schuim van zoethoutbrouwsel opzuigen | schoimke trek'n |
| sigaret roken | 'n segritte smooërn |
| slechte sportman | 'n kuude |
| snel een kruisteken maken (bv. bliksem) | 'n kruise sloan |
| snel rijden, fietsen, lopen | sjette geven |
| sta op (uit zittende houding) | steld' oi rechte |
| stage lopen | stoizje doen |
| start nu maar | zet moar an |
| stel je in zijn/haar/hun plaats | oe zoe je zelve zijn |
| stel je in zijn/haar/hun plaats! | oe zoeje zelve zijn! |
| stiekem het huis (de zaak, de vergadering) verlaten | ie jest'r van ondre (gemoisd) |
| stipt op tijd | an tijds |
| stoffer en blik | ambusl' en vuilblek |
| stop met prakkiseren | zet het oit ui öëft |
| stop met praten (dreigend) | oudt ui moile |
| stoppen, ermee ophouden | zin skipp' ofkoys'n |
| strootje trekken | stroetje trek'n |
| te lijf gaan, met geweld onder handen nemen | te kandeêle (te keeëre) goan |
| tegen de lente (het voorjaar) | mee d'n uitkoomn |
| tegenslag hebben | nen tap te'enkoomn, geeën sjans' en |
| ten koste van alles | malgré/ per forse |
| terugfluiten met identiek verwijt | ol da je zegt zij je zelve |
| tevergeefs wachten op iemand | 'k stonne 'k ik doar te blink'n |
| tijdsduur onbepaald ... | van tsnoens tot t'n twolv'n |
| tot de rand/ tot op zekere hoogte gevuld (minstens twee) | rijz' an rijze/ rijzerijze |
| tot een volgende keer | tot één(=in) d'n droai |
| tot later | tot één d'n droi, to no ne keêr |
| totaal geen bekentenissen afleggen | zwij'nn lijk vermooërd |
| totaal verkeerd (bezig) | conterverkeeërd |
| trap het maar af | tert het moar oof |
| troef maken (kaartspel) | trouwf moak'n |
| u bent bedankt | ge zijt mersie |
| uit de bol gaan (veel alcohol) | de zwijn'n deur de bieèt'n joag'n |
| uw bewering is voor mij nonsens | vertelt dad' an ui meetse |
| van 't zelfde (bij nieuwjaarswens bv.) | van de gelijke |
| van niets bang zijn/niet terugdeinzen | van niets vervoard zijn |
| van zeer korte tijdsduur | van tsnoens tot t'n twolvn |
| varken | 't es ol goe da van 't virken komt |
| veel eten | zijnen bolf vull'n |
| veelvuldig heen en weer wrijven tussen de vingers | deran zitn vribblen |
| veranderen van gespreksonderwerp | van de wirke wig klapn |
| vergeet het maar | geeën riese van |
| verkoudheid opdoen | een kouwe vang'n |
| verlies maken | dran toesteken |
| verstoppertje spelen (kinderen) | doikske speel'n |
| vertrek nu maar | zet moar an |
| verwijt krijgen | 'k krege doar 'n skjeeëve/sjieke |
| verwoorden met de nodige sier | 't nogol kuin'n ofgeev'n |
| vijf/ tien/ kwart voor twaalf | vijve/ tiene/ 'n koart van d'n twolv'n |
| vinnige kwajongen | 't es 't sop van weëgluizen |
| vlak daarna | dobbe d'r achtre |
| volgend jaar | 't noaste joare |
| voor ons...totaal nutteloos | me zijn d'r niets mee |
| vooraf onder elkaar geregeld | 't es 'n ipgezet spel |
| vooraleer je vertrekt | veur da je vooërtgoat |
| voordelig koopje aanprijzen | 't es 'n zoake |
| vrank en vrij spreken | stout spreekn |
| vrouw met eigenaardige manieren | un rare seelewante |
| wanordelijk opgesteld | skots en skeeëf ippesteld |
| wat 'n raar nieuws! | wattewèreld! |
| wat je daarnet zei is juist/terecht | ge meug gerus(t) zijn |
| wat je zegt, raakt kant noch wal (protesterend) | ge zij gij nie goe zeeëre! |
| wat loopt hij toch nerveus rond | te(s) lijnk 'n eenne die moe le(g)n |
| wat scheelt er? | wa skiltr an oi? |
| we drinken op een goed resultaat | me drink'n ip ne goen oflöep |
| we gaan akkoord | me zijn 't akkooërd |
| we gaan een regenvlaag krijgen | 't goa kattejongn spoy'n, 't goa vloag'n |
| we gaan opstaan (om te vertrekken) | me goan oes gat ipeff'n |
| we hadden het beter met rust gelaten | w'an beetr' in oes brouk esketen, wa'n 't beetr azoêloatn |
| we hebben er genoeg van | 't steekt oes teeg'n |
| we kregen daar een uitbrander | me kreeg'n doar oes vet |
| we nemen het u niet kwalijk | dr es geeën droad an ebrookn |
| we zien er tegen op | w' ontzient oes |
| we zijn aan grote werken bezig | me zitt'n and'n travoo |
| we zijn van plan om dat zo te doen | me zijn 't azo (g)eskikt |
| we zullen dat eens bekijken | me goan da ne kjeë bezien |
| wees niet gehaast om te vertrekken | wiens hoaste |
| wees tevreden met je actuele toestand | legd ui andsjies moar tuuëpe |
| wees tevreden met wat je nu hebt/bent | legd oi andjes tegoare |
| wees toch kalm | oud oi kolm |
| weet je wat... | weete wa... |
| Weg wezen! Opzij! Maak plaats! | ol de kant!, oyt de gurte, oyt minne gurla, mijt oy, hoyfte !, oyt mijne wijstre, girte ne keer |
| wens na niesbui | godseentui ! |
| werk doen dat kracht vereist | armvet geven |
| werk niet kunnen verderzetten door omstandigheden | 'k ben m'n and'n ofgesneen |
| wie denk je wel dat je bent (beledigd) | wie peisde gij wel da je zijt (beledigd) |
| wie doet het hem na ( zijn prestatie) | wie doe 't 'r hem achtre |
| wie heeft er u dat bevolen? | wien eetr oi da gheeêtn? |
| wil je iets drinken | wa goa j' anvèrd'n zoej iets vermeugn wa ma 'k oidoln |
| winkelier die stopt met goed resultaat | i 'es binn'n, zijn broeitsje es (g)ebakn |
| zachtjes aan, langzaam aan... | pianekies |
| zal het hier eindelijk eens ophouden !! | goat ier agauw' edoan zijn !! |
| ze heeft lange benen | z' ee 'n ooëg inkoomn |
| ze heeft zeer lange benen | euren okster weunt oôge, zulle |
| ze is diep gedecolleteerd | de kenintsjies zitt'n an d'n draed |
| ze is niet mooi gekleed | z' è roar an'etoereld |
| ze is nog niet getrouwd | z'es no jonk |
| ze is zwanger | ze doe mee |
| ze kan mij niet uitstaan | s' ee ne piek ip mij |
| ze spreken elkaar niet meer | 't zit doar skeeëf |
| ze waren aan het vechten | ze zot'n an de kap |
| ze wijst me voortdurend op mijn fouten | ze zit hieëltefooërt ip mijn kappe |
| ze zouden de baas spelen over u | ze zoen ip uije kop skijtn |
| ze zouden je voor de zot houden | ze zoen 'n vore rijen mee ui |
| zeer (erg) leuk | vroet (stijf) geeëstig |
| zeer dood | doëd en 'n oëge oit, morsdooëd |
| zeer grote honger hebben | een peird de rugge oit eten, dood van d'n ouwre zijn |
| zeer mager persoon | ne mogre krebbie, 'n pannelatte |
| zeg het voort | zeg het deure |
| zet de radio af | doe de radio dooëd |
| zet je schrap | zet ui skooër |
| zet je schrap met je schouders | stoa ne kjeer skoerke |
| zich (onverwacht) erg boos maken | oit z'n kramm'n skietn |
| zich bangelijk gedragen | skoi zijn van zijn ei(g)n skauwe |
| zich beraden achter de schermen | konkelfoez'n |
| zich beter willen voordoen dan geweten | een groëte kapelle mee een kleên luchtje, ie toôgt hem groôts'r of dat ie es. |
| zich boos maken | van zin'n tap moakn,van zin'n tetter geevn, ipvlieg'n, spel moak'n, van zin latte geev'n, em dul moak'n |
| zich inzetten met volle overgave | zijn leen d'r an (d'r achter) le(g)ne |
| zich uit de voeten maken | wigspoottren |
| zichtbaar trots, fier | preus lijnk veeërte |
| ziejewel ! | ah sietsie ! zietsewel da 't woar e! |
| zij begint te dementeren | ze beguint te miss'n |
| zij/hij zat op het kinderzitje van de fiets | ze/ie zot ip de stoane |
| zijn beste kostuum aangetrokken | ip z'n piekebeste |
| zijn broek is te kort | 't stoa woatre in zijne keldre |
| zijn geld opdoen | zijn geld vertèrn |
| zijn ontslag aanbieden | zijn'n deemissie geev'n |
| zijn reactie was agressief | ie steldeg' em |
| zinloze redetwist | 't es klap tee'n de voak |
| zo eenvoudig is 't niet | ten es ol geên oar snij'n, ten es nie sooê simple |
| zoals het is | lijk da 't es |
| zodanig vies is het, dat je het zeker niet zult vastnemen | ge zoedt er no mee geen tange naar rieëkn |
| zodoende blijkt het duidelijk | 't en es van geeën keure |
| zoek het zelf maar uit! | trekt ui plan! |
| zou je niet (in zijn/haar plaats) verontwaardigd zijn | eie noo van z'leevn!/ zoe je nie omverre voln! |
| zouden we durven... | zoeme durv'n... |
| zwaar blunderen (ironisch) | den ippergoai ofskiet'n (ironisch) |
1497 Waregemse woorden
| 's morgens, 's voormiddags, 's middags, 's namiddags, 's avonds | tsnuchties, tsveurnoens, tsnoens, tsachternoens, tsovies |
| 't geeft niet | 't besant nie |
| (eet)bord | 'n assiete, 'n tallooëre |
| (voetbal)ploeg | kiepe |
| 2 pk citroen | gieëte |
| aan één stuk door | rotewirs, te reke |
| aangetekende brief | ne rekommandee |
| aangezicht | weezn |
| aanhangwagen | remor |
| aankomst | arrievee |
| aankondiging (huwelijk, begrafenis) | annonse |
| aannemer | anteprenur |
| aanraken | genaok'n, toesjeer'n, ankoom'n |
| aanrecht | kannebank |
| aansmeren, opdringen | ipsulfren, ip de mouwe spell'n |
| aansteker | brikee |
| aar (bv. van tarwe) | ouwe |
| aardappelen | irappels, irabbels, petad'n |
| aardappelen rooien | irappels, irabbels, petad'n oitdoen |
| aardappelmand | 'n pirdemande |
| aardappelmes | skelmes, irappelmes |
| aardbeien | irdebeez'n, freez'n |
| aarde | irde |
| aarding | tèr |
| abdis | abdesse |
| accordeon | boikorgle,accordion, boukorgle, trekzak |
| achter | bacht'n |
| achteraan (het huis) | alachtren |
| achteraf | achternoar |
| achterkant (van woning) | den achtroyt |
| achterwaarts, voorwaarts, naar boven, naar beneden | achterwirs, veurewirs, ippewirs, neerewirs |
| adamsappel | rouwpre, krop |
| adem | oasm |
| afgesprongen relatie | nen bieël, 'n bièle |
| afgestelde heiligdag( door Jozef II) | mesta(g) |
| afschilferen | ofplooëst'n |
| afval, vuiligheid | smirlaprie |
| afwasbak | pompesteen |
| afwasteil | bassijn |
| afwisselend of kruiselings leggen, zetten of overslaan | skrank'n, ovrans |
| ajuin | andzjoen |
| aktentas/schooltas | karnasjère |
| Albert, André, Maurice, Aimé, Roger | Bèrrie, Dreedie, Meriezie, Meedie, Zeedie |
| allemaal samen | ollemolle tuupe |
| alles tesamen | oltuupe |
| alstublieft | oasteblief |
| altaar | autoar |
| appelbeignets | abbelbeigneets |
| appelboom, perenboom, pruimenboom | appelère, pèrelère, pruimelère |
| appendicitis | appandesiet |
| arbeid | oarbeid |
| architect | azjiedek, arsjiestek |
| arm schaap | oarm skoap |
| armband | branzelee |
| asbak | sandriejee |
| aswoensdag | assewoeinsda |
| auto, auto's | ootoo, ootoots |
| autoped | trontienidde |
| azalea's// begonia's//sanseveria's ... | azaleejats//bégoniats//sanseveeriats... |
| azijn | azaain |
| bach, wat vies! | bèè!, ekke! etteke of etse (tegen peuter) |
| bagagerek (fiets) | stoander, stoane, stoantje |
| bakfiets | triportur |
| bakhuis(je) | 't ovenbuur |
| bakkes (gezicht) | bak(h)ois, smoel, weez'n |
| baksteen | boerke, boeresteeën |
| balk | badden, keepre |
| ballustrade | de rieëze/ rieëlinge |
| balpen | nen biero/stielo/bic |
| banaan | benanne |
| bangerik | skoje skeete, skui'n piet |
| barst | 'n boste |
| barsten opvullen (schildersberoep) | andwier'n |
| batterij (voor toestel) | 'n piele |
| bedevaart | beevoart |
| bedrijf, onderneming | antreprieze |
| bedroevend | drouwvig, triestig |
| bedtijd | ure van polisie |
| beffen | minetten |
| begin, beginnen | beguin, beguin'n |
| begrafenis | begroavinge |
| beha | soetjein, tettekaba, tweelingmutse |
| behangen | biejang'n, papier'n |
| beitel | bieërtle |
| bekertje (frisdrank) | un gloobeke |
| bekeuring/boete (tov. fietser/chauffeur | p'rces |
| benzine | nafte |
| berispen | bestrij'n, vermoan'n |
| berm | boarm |
| bes | 'n beeze |
| beschaamd | buskomd |
| beschermlaag van leder | 't verloodsel (è 'eskond'n) |
| besmettelijk | betroplijk |
| betalen | lammeren, dokn, neereteln |
| betegeling buiten,aan het huis | plankier |
| beterschap | beternesse |
| betonsteen (huizenbouw) | zendersteeën |
| betrokken lucht | overdekt |
| bevalling jong meisje | mistainguette |
| bevroren | vervroozn |
| bevuild/ bevuild aangezicht | betoaterd/ poeias |
| bewasemd, | beduuëmd |
| bezem | vogbusle, stroatvogre |
| bezoek | viziede |
| bezwarende boodschap | 'n beskeet'n kommissie |
| bidden | leez'n |
| bidon, veldfles | 'n pulle |
| bidprentje | zantse, beeldeke |
| biechten (in de biechtstoel) | te biechte goan |
| biefstuk | buustik |
| bier drinken | pottn lekkn, pintelieren |
| bierbuik | 'n tooëgzwère |
| big | 'n vikk'n |
| bij (insect) | strollebie |
| bij benadering | averre |
| bijeen rapen | rammeseren, tuuëpe rop'n |
| bijna | abij - teweuge - skier |
| bijna niet, zeer kort qua afstand | est ('n beetse), nauwkes |
| bikkelen (spel met kootjes) | pekk'len |
| binnenkort | in 't korte |
| bits antwoorden | snakk'n en bijt'n |
| bivakmuts | kagoele,touwpe |
| blaffen | bassen |
| blaten/loeien | beurelen, burr'len |
| blauw (van verstuiking) | skorteblauw |
| blijspel (toneel) | klucht |
| blijvende haargolf | pèrmenant |
| bliksem | weerlucht |
| blind | blend |
| bloedblaar | bloe'bleine |
| bloeding | bloedeie |
| bloedworst | bloesesietse |
| bloem | blomme |
| bloementuil/ bos bloemen | nen bokee |
| bloemist | blommiest |
| blootvoets | pletse boarvoets |
| bobbel | bubble |
| boekentas | karnasjère |
| boeren, oprispen | puff'n |
| bontjas | ne velnen/vellie frak |
| bontkraag van wezel | viezon |
| boodschappentas | een nette, ne kaba |
| bord (keukengerei) | talloëre |
| borrel | nen dreuple |
| borstel | bustle |
| borstvoeding krijgen | de mamme krij'n |
| boterham (de helft ervan) | boodram (een dèldeke) |
| boterhammen smeren | botramn brieën |
| bovenaan | alboovn, guintr'alboovn |
| bowl, grote soeptas | ne spoelkom |
| braken | spoojn, overgeev'n |
| brandnetel | nen telie, nen teijl, nen tingle |
| brave vrouw | 'n goe jonk |
| brede schop (voor gewassen) | ne ruifle |
| breiwerk | triekoo |
| breiwol | tsjette |
| brievenbus | de booëde (boîte) |
| brillendoos | brilkasse (ook verwijt onder kinderen) |
| broek | brouwk |
| broekpakje | 'n barboteuze |
| broeksriem | seinture |
| bronstig | pèèrdig, tuchtig, brunstig, luûps, krols, keninig |
| bruin brood | un mesluinie brooëd, un grouwf brooëd |
| buffetkast | dreswaar |
| buffetstoof | kookird |
| buikspek | gereiëld |
| buil of bluts | boojle |
| bumper | barsjok |
| bundel (stro/vlas/vodden) | presse (stroët), bondle(vlas), buindle sluinsen |
| bushokje | 't ootoobuuskotse |
| camera | potrettekot |
| campanula (bloem) | dreupelgloazen |
| carbidlamp | kerburelucht ('carbure') |
| cavia | zeeëratse |
| chicorei | secrijë |
| chirurg | d'n oopratur |
| chirurg | op'rateur |
| cichorei | sjiekreijn |
| circus | de sierk |
| cowboy | kobboi |
| cowboyhemd | koboi-inde |
| dahlia's, begonia's, lelies | daliejats, begoniejats, leliets |
| dan | ton |
| dappere kleine | 'n dul buk |
| darm/darmen | doarm/doarms |
| das | plastron |
| de achterste | den achtriestn, d' achtrieste |
| de bof (aandoening) | de mol |
| de Gaverbeek (Waregem) | de Goaverbeke (Woarehem) |
| de heilige Theresia | 't eilig Treezeke |
| de hel | d' elle |
| de helft | d'ilt |
| de hemel | d'n eemle |
| de postbode | de factur |
| de rijdende politie (mv) | de zwoantsjies |
| de slijtcampagne (vlasoogst) | de slijtcompoane |
| de veldwachter | de garde |
| de verste | de fooëst'n, de fooëste |
| de voorste | de veuriestn, de veurieste |
| deftige heer | ne chieken tiep (ook in bet. van : fair) |
| deken // deken van een dekenij | 'n soarze// nen deek'nen |
| deksel | un skeel //un skijve |
| dertig (30) | derte |
| deugddoende bui (voor de gewassen) | 'n goe beize |
| deugniet | stink're |
| deuntje | voois |
| diarree | ofgang |
| dienstmeid | moarte |
| diepe halsuitsnijding | deekoltee |
| dierenarts | vieternir |
| dikkopje | poytsuuëft |
| dikwijls | dikkels |
| dinsdag | dijssenda |
| dinsdag | dijnsda(g) |
| diploma | dieplom |
| dirigent | dirizjent |
| dirigent (fanfare) | meziekmeeêstre |
| discussiëren | in 't skèès zitt'n |
| dissel | nen dijsle |
| distelvink, putter | desselvinke, dessle |
| dobbelsteen | teirlink |
| doek | douwk |
| doelpunt, doelmond | goole |
| doelwachter | keebre |
| doen zoals (zijn vader) | slacht'n van |
| dokter | dokteur |
| domme vrouw | doomme koonte |
| dommerik | ooëlekoard, domm'n tiest'n |
| donderdag | doonderda(g) |
| doodmoe | pompof |
| doopsel | döep |
| door de vlammen geraakt | verskoeperd |
| doordouwer | 'n netebuk, deuredrijvre |
| doping | 'n vietèzepille |
| dorpel, drempel | de zulle |
| dorpsfanfare | 't gemieëntemeziek |
| dorpsplein, marktplaats | de ploatse |
| dorsen - slaan | dessen |
| dorst | dust |
| draagtas | ne kaba |
| dribbelen | triebleern |
| driekoningenfeest (6 jan.) | dertiendag |
| driekwart mantel | trwakaar |
| drinkbeker | 'n kroeze |
| drinkbus | pulle |
| drinken | lutten |
| drinkster | bierlutte |
| drinkster (overvloedig) van koffie | kaffielutte |
| dronkaard | zatlap, ne lappie |
| dronken | zat, uit d'n aak, beschonk'n |
| druivelaar | droivelère |
| druk bezocht | veel antrok |
| drukknoopjes | pressongskes, nijperkies |
| drummer | nen dzjassre |
| druppel (jenever) | nen dreuple |
| druppeltjes (medicatie) | leekskies |
| druppen | leek'n |
| dubbele pleuris | 't vlieënd flassijn |
| duif | doive |
| duim | deume |
| duizend | duust |
| durven/wagen | angoan |
| duwen | dojn, steekn |
| dwaas rondkijken | poepgaai'n |
| dwaas, kwibus, idioot | toartiekloai, anooëzelirre |
| dwalen in het hoofd | dool'n, nie goe wijs zin (in tuuëft) |
| dwars erdoorheen | der twis deure |
| dwars, bezijden | van twiss'n, van tsijds |
| dwaze vrouw | un domme goele, un stomme kalle |
| echt waar | biechtewoar, serieus da 't woar e, min ziele woar |
| echt wel onvervalst zeker waar | ebbelik |
| een blikken doos | een blekkie doze |
| een gift (in eigen keuken bereid) | 'n zende |
| een veeg geven | n'en ptoatre geevn |
| een vuile (bitsige) tong | 'n voile touwe |
| eend | 'n oaënde, 'n goele |
| eerste verdieping | den boovn |
| eerwaarde heer | eeërwèrd'n (h)eeëre |
| eerwaarde heer (aanspreking) | eerwèrde |
| eg | 'n ee(g)de |
| eigenwijs (doorzetter) | per forse |
| eindje, stukje | 'n tooitse/endeke |
| ekster | okstre |
| elders | ievrandèls |
| elektriciteit | eeletriek |
| emmer | nen aok'r |
| engel | nen in(g)le |
| enkelgewricht | knoesle |
| erg | vree(t) |
| ergens | ieverans, ieverst, entwoa(r)sen |
| erwt | èrreweete |
| erwten met de peul | erreweet'n mee de skoke |
| evident | vaneig'ns |
| ezel | eezle |
| fa kruis (muzieknoot) | fa dieèze |
| favoriet | favurie |
| fier, trots | preus |
| fiets, fietsen | veeloo, veeloots |
| fietsen (ww.) | mee de veelo rij'n |
| fietspad | veeloboane |
| fietsstuur | giedon |
| fietsversnelling | verzet |
| fietszadel | de zoate (de zolle) van minne velo |
| fijne kruimeltjes | mijze(r)lingen |
| flard, afgesneden stuk | perlaffe |
| flauwe plezante | ne kilo |
| flauwe praat, kletspraat | zodde zeeëvre |
| fles | flasse |
| flesdopje | tsjoepselke, tsjoepke, stopselke |
| flesje | flasselke |
| flesje donker bier | ne stout |
| flesjesopener | oopndoendre, biersleutre, oftrekkre |
| flessluiting | stopsle |
| flos (paardjesmolen) | truizle |
| fluisteren | veez'len |
| fluiten | skoiflen |
| fluitje | un skoiflink |
| fluitketel | ne mooër |
| fonograaf | ploatespeeldre |
| fotograaf | petreddetrekkre |
| fototoestel | ne kodak |
| fret (bunzing) | 'n visse |
| frisdrank (bij kermis) | gloobeke |
| gaan, ik ga, ik ging, ik zal gaan | goaën, 'k goaë, 'k gonge, 'k goaê goaën |
| gal/ galblaas | golle/ golbloaze |
| galmen, het galmt hier | elmen, dad elmd iere |
| gans, geul (om in te knikkeren) | goele |
| gapende wonde | 'n gabbe |
| garnalen | geirnoars |
| gasfles | 'n gazzepulle, 'n pulle gazze |
| gebakje | peteetsje, toartse |
| gebarentaal | stomm'n ambacht |
| gebrande gerst (surrogaat koffie) | moalte |
| gebrek | deefoo |
| gedicht (ter huldiging van...) | nen dicht |
| geduld | pesensie |
| geeft het niet ? | zoe't besandn ? |
| geel, grijs | geelve, grijsde |
| geelgors | ne gèsloetie |
| gehaast | epresseerd |
| gehakt | gekap(t) |
| gehandicapt | gebreegelijk (Franse geu voor g) |
| geheim | gejeim, secreet |
| gehemelte | verhemelte |
| gelaatsuitdrukking (flegmatiek) | 'n eff'n oangezichte |
| geld | klooitn, sijnzn |
| geldbeurs | portemenee |
| geleiden | leën |
| geluk | sjanse |
| gemiddelde | mwojenne |
| geneigd | betinteld, etieketakt |
| genoeg | enouft |
| geraken/ ik geraak/ ik geraakte | groakn/ ik groake/ ik grochte |
| gerecht met karnemelk & aardappel | stampies |
| gereedschap, toestand, zaak, handel | affirke, affirre, affirrens |
| gerimpeld | verrompeld |
| gerst | giste |
| geruite pantoffels | sevaddn |
| geschaafd (verwonding) | gevloat |
| geschift | toopezoot |
| gesprek over en weer | klabb'nanse |
| gesprongen appendicitis | 't vier in d'n boik |
| gewaarworden | gewoare werr'n |
| gewas dat in het zaad schiet | ipskieters |
| geweer | (skiet)gewirre |
| gewoonte, wij zijn dat gewend | geweunte, me zin wilder da geweunig |
| gier | olle |
| gier uitrijden | olle voern |
| glaasje (drank) | 'n gloazeke |
| gladiolen | twolv apostels |
| gladiolen (bloem) | twaalf apostelen |
| glijden | slieërn |
| gluren, loeren | zitn of stoan ofskiet'n |
| goedaardige deugniet | sloestie, gieëstigoard |
| Goede Vrijdag | Goefrijda |
| goedemorgen | goenucht'n |
| goedenavond | goenov'n |
| goedendag | goenda(g) |
| goederentrein | ne marchandiezetrein |
| goochelaar | skammoteur |
| goochelen | skammeteren |
| gouden medaille | goudie medolde |
| graag | girne |
| graag hebben | girn een |
| gracht | dijk |
| grappig | veur mee te laag'n, leutig, |
| gras | ges |
| grasperk | gesplein, peloeze, gazon |
| grasveld waarop de was werd gelegd om te bleken | den blieëk |
| graszode | gesfakke |
| grensarbeid (in Frankrijk) | de coppoand'n (campagne) |
| groenling | vlasvinke |
| groenten | groensle |
| groentesoep | groenselsoebe |
| groentetuin | lochtink |
| groot ,kloek, fors, stevig | azoô nogol ne gildigen |
| groot evenement (feest van formaat) | ne grooët'n doedoe |
| groot metalen vat met hengsel | bermiete, vermijte |
| groot wasbekken | een kuipe |
| grootvader, grootmoeder | grooëfoadre, grooëmoedre |
| grootwarenhuis | granbazaar |
| grote drinkkop | spoelkom |
| grote knikker | boll(i)eket |
| grote rieten mand met gevlochten handvatten | 'n pèrdemande |
| grote schande | 'n vorte skande |
| grote versnelling (fiets) | 'n grooët mes |
| grote werkzaamheden | grooëde meneuvers |
| grote, magere man | lange slungle, lange swiesle |
| gruwelijk | groilijk |
| gulp | spriet, piere |
| haar in golven | miezanplie |
| haardijzer, kachelpook | koterère |
| haarsnit (stijlsoort) | koepe |
| haastig / slordig afhaspelen | in 'n gurze / in 'n skoffelskeute |
| hagel | nogelstieën'n |
| haken met woldraad | kroosjeern |
| halsketting | koljee |
| halvegare | toartiekloi |
| hamer | nen aomre |
| handbijl | un aomes |
| handelsbeurs | andelsfooëre |
| handigheid, de knepen van het vak | de fieëm |
| handschoenen | anskoeng |
| handschoenen (gebreid en zonder vingers) | want'n |
| handspel | ends |
| handtas | kaba, buzze, sjakose |
| handvat | antoave |
| handvol | 'n pooëte |
| hanengevecht | oanekomba |
| harde borstel | ne stroatvoagre |
| haring | oarink |
| hark | roake |
| harmonica | mon(d)meziek |
| hartinfarct | nen ertefrek, un ardinfart |
| hatelijke vrouw | 'n lelijke rosse |
| haver | ovre |
| hebben ( tegenw.tijd) | 'k ee, g' eet, iej ee, s' ee, 't ee, m' een, g' eet, z' een |
| hebben ( tgw. tijd met nadruk) | 'k ee kik, g' eet gij, iej eej ij, s' ee sij, 't ee tet, m' een wildre, g' eet gildre, z' een zildre |
| hebben ( tgw. tijd vragende wijs) | ee kik, eeje gij, eetiej ij, eese zij, ee tet, eeme wildre, eeje gildre, eenze zildre ? |
| hebben (verl.tijd) | 'k oë, g'oët, i'oë, m'oën, g'oët, z'oën |
| heel erg dronken | pèrdelammmiezat, strontezat, ene kanaar |
| heel moe | rat ip// rat of |
| heggemus | blauwekoornmusse |
| heilig-hartbeeld | teileherte |
| helemaal | heeëlegans, heeëltegans |
| helemaal fout | cont(r)everkieërd |
| helemaal weg van... | toppezot/stekezot/tukkezot |
| herenmantel | pardesu, palto |
| herinneren | rappeleern |
| herken je mij nog ? | bekende mij no ? |
| hersenen | irs'ns |
| het bovenste | 't bovieste |
| het heilig Hart | teileherte |
| het is frisjes (weerbericht) | 't e koele |
| het kanaal | 't kanol |
| het motregent | 't smoikt |
| het onderste | 't ondrieste |
| het onze | 't oeze |
| het station | de stoasie |
| het vagevuur | 't voggevier |
| het verbond van de werknemers | de coopretieve |
| het werk (in de bouw) | den travoo |
| het werknemersverbond | de coopretieve |
| het zal daar verkeerd aflopen | 't goa doar 'n wiel oflöpn |
| het ziekenfonds | de zieknbond |
| hij is er lelijk aan toe | ie es proopresteld |
| hij is gezakt (examen) | i es eboisd |
| hij vroeg me om... | ie vrieg mij veur... |
| hij zat er totaal naast (pronostiek) | ie zot'r leeêluk neevns |
| hinderlijk iets | een besande |
| hinkelen | tsjinklen |
| hinken, manken | petchikk'n, petchink'n,spakk'n |
| hoefsmid | pèrdesmed |
| hoekkeper van een dak | orebuuëm |
| hoekschop | koorne |
| hoeve/boerderij | boerof |
| hoge schoenen met ijzerbeslag | klouwfeschoen'n |
| hoge schoenen, bottinen | stiebels |
| hogehoed | chapobuus |
| hoger | ooëgre |
| hoger bieden | ipbien |
| honderd | oondert |
| hondje | oondse |
| honger | ouw're |
| honig | zeeêm |
| honingbij | strollebie |
| honingkoek | lekkerkouwke, |
| hoofd | sterre, bielde, troape, père, note, kop |
| hoogfeest (kerkelijk jaar) | ooëgta(g) |
| hooi | oei |
| hortensia's | ortans'n |
| houtkrullen | skoaverlingn |
| houweel | piejosse |
| hovaardigheid | ovèrdighie |
| huis | kot |
| huisgezin, huishouden | menoize |
| huisjesslak | pietienoôrink |
| huisman | ne sausebruindre |
| huwelijksmis | trouwmesse |
| idioot | nen drooire, ne kooifle, nen alve goarn |
| iedereen | elk'ndeeën |
| iedereen | elk'ndeeël |
| iemand die aan 't lachen maakt | ne leutigen/leutigaard |
| iemand die gek doet | nen toartiekloaj, ne wietiewoaj |
| iemand die niet zijn vak beheerst | prust're/ prutskouse |
| iemand die pruilt, mokt | 'n proime |
| iemand die veel op straat rondhangt | 'n stroatdrille - nen triemar |
| iemand met een onvoorspelbaar gedrag | ne roar'n tieste |
| iemand met een speciaal karakter | ne nuumroo, nen tiest'n |
| iemand met geestelijke handicap | ne simplère |
| iemand met maniertjes/opschepper | nen dzjèstepiet ('n dzjèste), ne pret'eëre, ne stoefer |
| iemand uitschelden | iemand z'n vet geev'n |
| iemand verbaal aanvallen | iemand attakeren |
| iemand// iets (vaag, niet precies) | untwie// untwa(dde) |
| iets | entwadde |
| iets anders | wad el |
| iets dat stuk is opnieuw maken | repareren |
| iets waarin men zich kan opwinden | 'n dulmoakinge |
| iets weten via via | ent'wa weet'n van oor'n ze(g)n |
| ijsje | krèmke |
| ijsje (met plat stokje) | ne frieskoo |
| ijzeren, koperen, gouden (bv.nmw.) | aijzrie, kooprie, goudie (bv.nmw) |
| ik ben zeventig jaar oud | 'k rije mee tram zeevn |
| Ik dacht bij mezelf | 'k peideg' één m'n ei(g)n |
| ik ga voor het dubbel aantal punten (kaartspel) | ik boisse/ ik kloppe |
| ik sta voor schut | 'k sta kik ier (1.) voor pijpe toebak, (2.) zonder verwèr |
| ik stop met raden naar | 'k geve mijn bod |
| ik vraag me af | 'k ee 't zondre |
| ik zie je graag | ksie jooi girn |
| in orde brengen, goed regelen | goe arranzjeern |
| in verhouding | ip d'n novenante |
| in waarheid | eign'tlijk |
| in wel 1000 stukken gebroken/gevallen | 't ligt in gruizlementn |
| ingedekt (tegen de koude) | innedookn |
| ingewanden (dier) | beulinge |
| inkaderen | ankadreern |
| inkt | eente |
| insgelijks | van de gelijke |
| insgelijks (na wens) | van de gelijke |
| inspuiting | 'n speeête |
| ja (vervoeging) | joak,joagt,jojie,joas,joat, joam,joagt,joans |
| jam | kofetuure |
| jas | polto |
| jasmijnen | dzjozemien'n |
| jatten | skeefslaan |
| je moet niet(s) vrezen | ge meug g'rus sijn |
| jenever/ jeneverbessen | zjeneivre/ zjeneivers |
| jeuken | jok'n, juk'n |
| jicht | de kozijntsjes |
| jobke, kleine taak | amploeike |
| jodiumtinctuur | tentuurdjoot |
| jonge kip, die nog niet gelegd heeft | poelde |
| jongen | jouwne, manneke, knechtejouwn, veintse |
| jongste kind | de kakkernest |
| jullie | guldre |
| kaakslag | ne flèdre, 'n kaoksmeede, 'n vaoge |
| kaal | kletse |
| kaars | kè'se |
| kaarsenpan | kèsepanne |
| kaarsenpan | kèssepanne |
| kaarsrecht | kèzrechte |
| kaasschotel | koasplanke |
| kachel | kaaële |
| kader | koadre |
| kaka | nen drol, ne kadee, ne stront |
| kalender | kalandrieé |
| kalf | nen poetie |
| kalf | kolf |
| kamer die zich een half verdiep hoger bevindt boven de kelder | de vouwte |
| kanaal, vaart | de voart |
| kandelaar | kandlère |
| kantoorbediende | skrijvre |
| kapitein//luitenant//commandant | kaptein//luidnant//koom'ndant |
| kapot | foetuu, vermooist, kassee, d'r an ('t es d'r an) |
| kapot maken | verdestreweren |
| kapper | kwoaffeur |
| kapstok | portemantoo |
| karabijn | skietgewirre |
| karnemelk | kirremelk |
| karper | koarple |
| kasseien | kalsiestieën'n |
| kastanje | k'tchoante |
| katje | katse |
| katoog/katteoog (fiets) | katooëge |
| kauwgomautomaat, mooie wagen | ne siekebak, ne chiek'n bak |
| kauwgombokaal | sieklettepot |
| kelner | garson |
| kerel, vent | kèrle, veint |
| kerf, sleuf, spleet | kerte, gerre, spledde |
| kerkhof | kirkof |
| kerktoren | kirketoore |
| kermis | kirremesse |
| ketting | keet'n |
| kibbelen, kirren | rotekoot'n |
| kieskauwen | dieëflen |
| kijven, twisten, tegenspreken | errebekk'n |
| kikker, kikvors | nen oktiepoi(t) |
| kikkervisje | dikkopke of puitsuufd |
| kind met guitenstreken | ruffe, deugniet, loebas |
| kinderstep | trontinètte |
| kinderwagen | vetuure, poessètte |
| kindje | kiendzje |
| kinkhoest | kiek'oeste |
| kippen | de kiekens, d' inn'n |
| kippenhok | (h)eenekot, kiekekot |
| klaaskoek | kloispetie, kloispèrd |
| klad, klodder, pleister | plakkaaster |
| kladschilder, knoeier | klakpottre |
| klagen van de pijn | nie oitstoan, kriep'n |
| klagerig mens | trunte, sène |
| klankrecorder | bandipneemre |
| klantenbestand | kalandieze |
| klaproos | kolleblomme |
| klaroen | clairon |
| klauteren | kloavren |
| kleed/ kleedje | klieèdsle/klieèdselke |
| klein flesje, hoopje, plasje, visje, kleedje | flasselke, uûpelke, plasselke, visselke, kleedselke |
| klein huisje (kamer) | 'n kruipkot, krevelkot |
| klein kwiek meisje | 'n ruffe |
| klein landbouwbedrijf | doeninkske |
| klein wasbekken, grote serveerschotel | een tieële |
| kleine boerderij met enkel een paar koeien | een koeplekske |
| kleine versnelling (fiets) | klieën steekske |
| kletsnat | zoppe nat |
| kletsvrouw, viswijf | een zieëktieële |
| kleuteronderwijzeres (kleuterleidster) | Fröbelienne |
| klokjesbloem | dreupelglazen |
| klompen | klouwfn |
| kloppen, hameren | booisn |
| kluis | koffrefor |
| klusjes doen (onhandig/slordig) | bricoleern |
| knap meisje | 'n snelle mokke |
| knecht, helper | domustiek |
| kneusje | 'n wietse |
| knikker | ne moarble |
| knoeien | briel'n, kallebukk'n |
| knoeier | klouwfkappre, brielpot, foefelère, prutsre |
| knopen | knobblen |
| knul, rare vent | roare kerwoat |
| knutselen | briekoleren |
| koe | 'n koe(i)beeste |
| koekenbrood | koukebrooëd |
| koekje | kouwkske |
| koemelk | zoetemelk |
| kokhalzen | weurgen |
| kolenzeef | sebieldezichter |
| komaan zeg | allee toe |
| konijn (mannelijk) | kenijnebuk |
| konijn met jongen | kenijnemoere |
| konijnenvoer | kenijneteetn |
| koning, koningin | keunink, keuneginne |
| koopbereid, verlekkerd op... | begoest |
| koopje | nen oazoard |
| koopman | mursjan |
| koopwaar | marchandieze, goeds, dings |
| kop | tasse, dzjatte |
| kop koffie | 'n dzjadde kaffie |
| kopje ( voor koffie) | kaffietasse |
| kopje koffie | taske kaffie |
| koppelingspedaal | ambrejaaizje |
| koprol | kunsteperte, tuimelperte |
| korset, rijglijf | korsee |
| korst | koste |
| korst (v. verwonding) | kroete |
| korstje op wondje | roôn(d)eke, kroetje |
| korte tijd daarna | kors dr'achtre |
| kotelet | kortledde |
| kousophouders | zjartels |
| krabben | skart'n |
| krankzinnig zijn | wig in 't uuëfd zin, ze nie al meer tuuëp' een |
| krant | de gezedde |
| kras of schram | ne skribble |
| kreng van een wijf, roodharige vrouw | 'n rosse, 'n roste |
| krijgen/ ik krijg/ ik kreeg | krij'n/ 'k krije/ 'k kroa(g)e |
| kroonkurkje | peteelke, bierskeelke, kapsuuleke |
| kruid | kroid |
| kruidnagel | kloffenoa(g)le |
| kruiwagen | kordwoo'n |
| krulspeld | krulspelle |
| kuchen, hoesten met korte stoten | knuffen |
| kuikentjes | klieëne kiekskes |
| kurk (stop) | 'n krok |
| kussen | pieperen |
| kwajongen | ne stijtniet, ne loebas, ne skobbejak, 'n knechtebrakke |
| kwast in hout | ne wieër |
| kwezel | kweezle, piloarebijtre |
| kwikstaart | 'n pèrdewachterke |
| laarzen | bottn, stiebels |
| ladder | lieëre |
| lade | skof |
| lage veterschoenen | molièrekes |
| lager | leeëgre |
| lager bieden | ofbien |
| lang slaapkleed | tabboard |
| lange rechte kast | 'n dresse |
| lange stok (of staak) | pèrse |
| langharige | nen Guido Gezelle, nen biedle (beatles) |
| lantaarn | lantèrn |
| lappenkat | 'n belzjiekske |
| lastige vrouw | zoagement, zoagekouse |
| later | loatre |
| lawaai | lawijt, leevn |
| lawaai maken | kot ouwen |
| lawaaierig persoon | 'n toitmoile, lawijtmaokre, geruchtemaokre |
| leeftijdgenoot | (iemand) van mijn oude |
| leeuwenbek (bloem) | kalvermuile |
| leeuwerik | liewirre |
| legeroefeningen | maneuvers van 't lee(g)re |
| lelijk kijken met uitgestoken tong | blekk'n |
| les dactylografie | tieplesse |
| letsel | mankement, défoo |
| Leuvense stoof | 'n boizestove |
| levensgenieter | ne flierefloitre, nen bon vivan(t) |
| lichte vloek | te dzjuu |
| lichtjes ingebrand (strijkijzer) | verbloeid |
| lichtjes vochtig | klampig |
| lichtzinnige vrouw | zoot model |
| lieveheersbeestje | emelbieëstsje |
| lift | assanseur |
| ligzetel | canapee |
| lijken op | d'r ip trekn, (3de pers. vb.: ie ee 't ipzicht van) |
| lijkwagen | korbiejaar |
| lijnrechter | lijntsjesman/lientsjesman |
| lijster | liestre |
| limonade | 'n zwoantsje |
| lolly | lekstok |
| loochenen, ontkennen | ofstrij'en |
| loof van gewassen (landbouw, tuinbouw) | de groenze, 't löëf |
| looplamp | baladeuze |
| lopende neus | snottebelle |
| luchter | luustre |
| lucifer(s)houtje | stekske |
| lucifers | sulfers/stekskes |
| lucifers | sulfers |
| luid roepen | beurelen, tuit'n, tier'n |
| luidspreker | oparlur |
| luier | piesdouwk |
| luierik | leegangre, leeglöepre - leegoard, oelekoard |
| luiken | plaffeturen, reegnveisters |
| luis | loize |
| luiwammes | leegoard |
| lukraak | roezepetoeze, slag noar val |
| lukraak | goe kome 't uit |
| lulkoek | prietproat, klooëtvis, zotte zever |
| lupines | pèrdestèrt'n, kaffiebooën |
| luxewagen | luxeveture |
| maag | moage |
| maan | moane |
| maandag | moanda(g) |
| magere manspersoon | moag're krebbie |
| mantel | frak / palto |
| markt, marktplein | de moart, de ploatse |
| mastiek | mustiek |
| maten | moaten, kammeroadn |
| materniteit | moed'ruis |
| mazelen | moazels |
| mazzel | oerechanse |
| me dunkt | tinkmij |
| medaille | medolde |
| meelijwekkend/behoeftig persoon | nen duts |
| meelijwekkende vrouw | 'n slooëre |
| meers | mès |
| meid | moarte |
| meikever | meul'nère |
| meisje met jongensmanieren | knechtebrakke |
| menigte | foele |
| menukaart (op feesten) | spijskoarte |
| merel | ne meirloan |
| mest | vette |
| mesthoop | messink |
| met opzet, doelbewust | goedsmoeds |
| metselaar | metsre |
| metselaarsknecht | metsediendre |
| middag | noene |
| middagdutje | noenestondeke |
| middagmaal (feestelijk) | dinee |
| middel, mogelijkheid | mwoyen |
| mijn | minne |
| mijn gedacht(e) is wet | 't es meen'sn wa da'k zegge |
| mijnheer pastoor | meneeër de pastre |
| miljard | mieljaar |
| mindervalide | ne gebreeklijk'n |
| minimaal verschil | 'n zierke |
| misdienaar | messediendre |
| mislukken, missen, er naast schieten, ketsen | rateer'n |
| mist/ dichte mist | smooër/ dikke smooër |
| modder, slijk | moze |
| moedig | courazjeus |
| moeilijk stappen (lopen) | slicht te beeëne/ te pooëte zijn |
| moestuin | de lochtink |
| mondharmonica | mon(d)meziek |
| monnikskap | pastertoupe |
| monnikskap (bloem) | pastertoupe |
| mop | klucht |
| moppentapper | kluchtigoard |
| mopperen, morren | rons'n, murmereern, rotekoten |
| morgen | moor'n |
| morgenvroeg | moorn nucht'n tieluk |
| morsen | mooës'n |
| mortel | mooêrtle |
| moto met zijspan | ne moto mee 'n siedekarre |
| motregenen | smuik'n |
| muf,muffig | vermuft |
| mug | meuzie |
| muiltjes (schoeisel) | slets'n |
| muis | moize |
| muntje van 10 centiemen | nen dikk'n |
| muntstuk van 20 Frank | stik van tweente |
| muts | touwpe |
| muurbloempje | 'n seutse |
| muziekstuk | meziekstik |
| naald | noilde |
| naamkaartje | veziedekoartse |
| naast; net naast | neeviest, neevns; der zjuuste neeviest |
| nabootsen | achterdoen |
| nachthemd | tabboart |
| nauwelijks | mee ruize |
| nazeggen, herhalen | achterteins'len |
| neen (vervoeging) | neenik,neegt,neenie,neez,neent, neem,neegt,neenz |
| negentig | tneeënte |
| nergens | nievers(t), nievranst nie |
| netheid | properieteit |
| neusbrilletje | pens(e)nee |
| niet aan te zien | 't ee geeën oangezichte |
| niet buigzaam | stieëg |
| niet geordend | ip z'n ooneff'n |
| niet helemaal, niet ten volle | nie te vul'n |
| nietsnut | ne niewird, ne lant'rfantre |
| niettegenstaande, ondanks alles | malgerink, malgré |
| nieuw(e) | nief/nieve (m./vr) |
| nieuwsgierig persoon | 'n kerjeuzeneuze |
| nijdig persoon | 'n netebuk, nen neidigoard |
| nijptang (elektro-werk) | rietange |
| nochtans | pertank |
| nog bruikbare koolresten (kachel) | sebield'n |
| nok(pan) | de vuste(panne) |
| nooit // ooit | noeit// oeit |
| nummerplaat | plak |
| o-benen | kotsesbenen |
| ober | de garson |
| oerdom | omterdomst |
| omhoog | amooëge |
| omlaag | nur beneen |
| omleiding | ommetoer |
| onbezonnen mens | wietiewoai |
| onderaan | alondern, vanondern, |
| onderjurk | kombieneizon |
| ondertussen | terbinst, binstndien |
| ondervest | zjielee |
| oneffen, moeilijk begaanbaar | onpetsjuistig |
| ongedierte | bieëst'rie |
| ongeduldig | onpessentig, onpesjentig, vernibbeld |
| ongeduldig zijn | ip 'n wippe zitten |
| ongehuwde alleenstaande man | jonkman |
| ongehuwde alleenstaande vrouw | ouderse jonge doochtre |
| ongelooflijk | nie gelövlijk |
| ongelukje | malheurke |
| ongetwijfeld, met bijna gewisse zekerheid | garantie (uitspr. met t), van tiene nee(g)n |
| ongeveer | appeprè |
| onkruid wieden | kruij'n |
| onnoemelijk slecht gevoel | pèrdeslicht |
| onnozel, ongepast kinderachtig | annooëzle |
| onnozelaar | ne wietie(woi), ne taortekloi |
| onstuimig, woest, wild | skurdig, bruut |
| ontsteltenis | ontrasie |
| onvast slapen( met onderbrekingen van wakker worden) | in stik'n en brok'n slob'n |
| onverzorgde vrouw | 'n vooile klinke, un vooile sooëze, un vooile triene, un vooil peteel |
| onweerachtig | vlogachtig |
| onweerstaanbaar geneigd (tot) | getieketakt/ getenteerd (veur) |
| oogst | d'n ooëst |
| oorlog | d'n oorlo'e |
| Oost-Indische kers | jonkmans |
| Oost-Indische kers (bloem) | jonkmans |
| op blote voeten | boarevoets |
| op de buiten | te lande |
| op eigen risico | ip goe r'skier |
| op mijn gezicht | ip minne smoel, ip min tote |
| op overschot | ten iptelle |
| op zijn hurken zitten | ip zin'n uk/ip zin ukske zit'n |
| opdringen | ipsulfren |
| opeens | olmeenekeê(r) |
| opgepast ! | gardevoe |
| opmerken, constateren | ja, ik ben 't gewarig, 'k ee 't deure |
| opnieuw | vanèr |
| opscheppen | stoefen |
| opschepper | blagur, blagaai, zwanzre |
| opschieten (bij het werk) | affeseern |
| opsmukken, versieren | peint'n |
| opspatten | spijt'n |
| opstel (schrijven) | ipstel (skrijvn) |
| opzettelijk | espres |
| opzichter tijdens eredienst | pijke |
| opzij | ipzijds |
| opzij ! | uit de gurte ! uit mijne weistre! ol de kant! |
| over hoop liggen | al te perre |
| overhaastig | in 'n skoffelskeute |
| overhoop | te perre, oeplietsjoep, oovrende |
| overigens, in het ander geval | anderseins |
| overjas | pardesuu |
| overste | euverste |
| paadje | weugelinkske |
| paardebloem | mollieslô |
| paardebloemen (als voer voor konijnen) uitsteken | ploat'n/ pieseblomm'n stekk'n |
| paardemolen (kermis) | pèrdsesmeuln |
| paardenkenner | pèrdeplote, pèrdepiet |
| paardenknecht (op boerderij) | bouwvre |
| paling | poalink |
| palmtakje | polmtakske |
| pannenkoek | ieëtekouke |
| pantoffels | sevadd'n |
| parelhoen | pijntoar(d) |
| pastoor | pastre |
| paternoster | ne poadernostre |
| paternoster | poadrenostre |
| pech | onchanse |
| penalty | pinantie |
| pennehouder | portepluum |
| peperkoek | lekkerkouwke |
| pet | klakke |
| peterselie | persille, perselle |
| petroleum | piedrol |
| peul (bv. van erwtjes) | skokke |
| phlox | kermisblomme |
| pianowerk vierhandig | ketremain |
| piemel | piet, sjoarel, wietie, perluut |
| pikdonker | pekkedonkre |
| pikdorser | pikdessre |
| pikkel (mengsel) | peekle |
| pikkel (poot), driepikkel | pekle, driepekle |
| Pilchards (sardinia pilchardus) | pielsjars (visselkes in de roë (rode) sause) |
| pindas | apenootsies |
| pink | pinglink |
| pinnekensdraad | stekkerdroad |
| pint pakken | een'n skell'n |
| pintje (bier) | 'n peentse |
| pistolet (enkv./mv) | pistolee // pistoleets |
| plaats, vlek | plekke |
| plagen | klooët'n, kull'n, teinz'n |
| plakje vlees | 'n skelleke |
| plamuurmes | skreepmes |
| plankenvloer | plansjee |
| platte kar waarop de gierton werd vervoerd | ollekerdeel, ollekerteel |
| platte schop | 'n skibbe, skippe |
| platvloerse uitlating | gemeeënige proat |
| plechtige communie | plichte commuinie |
| pletten | smijeren |
| pletten (geplet hebben/zijn) | smij(e)ren, bèrn,// verl.tijd (gesmij(e)rd |
| plezierig | gieëstig, amuzant |
| ploeg (landbouw) | plouwf |
| ploeg met 2 bladen | zjemille |
| plooi | ploeie |
| plooirok | plieseerok |
| plots | olmeenekeer, ip 't oonverwachts |
| plox (bloem) | kermisblommen |
| pochen | stoef'n |
| pochet | 'n stoefferke |
| poedelhond | preutelekkre |
| poeder | poejre |
| pooier | makró |
| poort (deur) helemaal openstaand | woag'nwijd oop'n |
| portefeuille | portefoelde |
| postzegel | nen tembre |
| potlood | ne kreejon |
| potlood | pooëtlooëd |
| preek | sermoen |
| prei | pret |
| preisoep | pretsoebe |
| preskop (vleesbereiding) | uuëftflakke, ooërflakke |
| pretentie | prettn |
| pretentieus overkomen | 't ooëg ip en// nen dikke nekk' en |
| priestertoog | soetoane |
| prikkeldraad | stekkerdroad |
| processie | de pr'sessie |
| proever (eten) allesproever | smoeffelère |
| proficiat! | purfiesja! |
| profijt | purfijt |
| profiteur | proffetur |
| pruimen (tabak) | toebak sjiek'n |
| pruimtabak | s(j)ieketoebak |
| puist | pooiste |
| pullover, trui | boai, puuloovre |
| punaise | penèze |
| punt | puint |
| pyjama | piezjema |
| raad eens | groad ne keeë |
| raap, rapen | roape, roap'n |
| rabarber | reboarble |
| racefiets | 'n koerspieste, 'n piestje, ne koersvélo |
| raden | groan |
| ragebol | kobbejoagre |
| rail | rilde, rilleke |
| rammelaar (speelgoed) | kleuterspoane |
| rammeling krijgen | 'ndroai ip ui ooërn en, eenigste slooëgnn 'en |
| rap rap | in 'n gurze |
| rechttoe rechtaan | zonder veel compliment'n |
| rechtvaardigheid | rechtvèrdighie(d) |
| redeneren | reez'neern |
| redeneren, discussiëren | rezonneer'n |
| redenering, disputatie | rezonnement |
| reep chocolade | ne ree'ele seclaa |
| regelen | rigleern |
| regenbui | bijze |
| regenjas | êmpirméaable |
| regenmantel | gabardiene |
| regenworm | tirrik, tirrink, teerik |
| reis | vejooyzje |
| religieuze | zust're |
| remmen | frenn'n |
| rente, intresten | krooës, krooëzn |
| resoluut | ruizeluit |
| ribfluweel | poane |
| richtingaanwijzer (a) | flèche (oude vw kever) |
| richtingaanwijzer (auto) | flèche |
| richtingaanwijzer (b) | klienjotur, pinkre |
| riek | grieèp |
| rietje | 'n stroetsje |
| rij | reke |
| rijkswachter | zandoarm |
| rijkswachter, vrouw die de plak zwaait | ne zandoarm |
| rioolputje | goërputse |
| ritssluiting | tieridde |
| roddeltante | kommeere, kletstante |
| rode kool | rooê kooêle |
| roepen | rouwpn |
| roerzeef | passeviet |
| roet | biddre |
| roken | smooërn |
| roker (pijp, sigaar, sigaret) | smooëdre |
| rolluik | persjinne |
| rommel | brol |
| roofing | terrepapier |
| roomvliesje op warme melk | zoane |
| rosbief | rosbuuf |
| rot | vort, plukkevort, plakkevort |
| rubber | katsjoe |
| rubberen schoeisel met gaatjes | zeeësletsn |
| rubberen zomerschoeisel met veel gaten | zeeêsletsen |
| ruiten troef (kaartspel) | koukens trouf |
| ruiter | zjokkie |
| ruitjeshemd | 'n karoo-inde |
| ruzie | ruize |
| salamander | lokketisse |
| salon (huiskamer) | veurploatse |
| samenklitten | tuuëpekouk'n, tuuëpefakk'n |
| samenkomen(vergaderen) | tegoarekoom'n |
| sandwichbrood (enkv mv) | sandwiesj // sandwiezj'n |
| schaamhaar | lullewulle |
| schaamte | skomte |
| schaarse kleding | neegliezjee |
| schaarste | skoarste, koortresse |
| schaatsen(wkw) | skoaverdijn'n |
| schaduw | skauwe |
| scharnier | skurniere |
| schat | keppe |
| schatje | skeetse, loetse, beezeke |
| scheermes | skèès |
| scheermes (scheers) | 'n skès |
| schepen van een gemeente, schepenen | ne skeepne, de skeepnen |
| scheren | skèrn |
| schijnheilige | nen totetrekkre |
| schilder | skildrère |
| schilderij | skildrie, tabloo |
| schimmel (op muur bvb) | skeemle |
| schip | skeep |
| schipper | skeepre |
| schoenen | skoeng |
| schoenen van verlakt leder | lakeeskoeng |
| schoenlepel | skoetrekkre |
| schoenzool | skoezole |
| schoeperen | vurskoepren |
| schoffel om onkruid te wieden | ne kappre, 'n ouwe, 'n eulouwe, 'n eulouwke |
| schoffelen (in de tuin) | kroid kabb'n |
| schokdemper | amortiesur |
| schokdemper | bar choc / amortisseur |
| schommel, schommelen | 'n riedse, rieds'n |
| schommelpaard | wuppepèrd |
| schoolrapport | bulletein |
| schoorsteen | de koave |
| schoothondje | preudelekkerke |
| schop | skip |
| schop (voor de bouw) | metsersskippe |
| schorseneren | skoorseneeëln |
| schouder | skoere |
| schreeuwen | skrooilen |
| schroevendraaier | toerlevies, toernevies |
| secretaris | de seek'rtèr |
| selder | sildrie |
| showman | stoefre, pret(h)eeëre |
| sierspeld | brosse |
| sigaret draaien | eeën vlicht'n, ientje roll'n |
| sinaasappel | abbelsien |
| Sint-Elooifeest | boereloei |
| Sinterklaas | Sent Niekloi(s) |
| siroop | sroope |
| sissen | siez'n |
| sjerp | tsjarp, olsdouwk |
| sla | sloë |
| slaapcel (internaat) | sjambritte |
| slabbetje | zeeëverlap |
| slagboom | barriere |
| slak | slekke |
| slecht aangekleed | aangetoerteld, leêluk ip'ezet |
| slecht materieel | pruts, brol |
| slechte kaartspeler | plankierkoarter |
| sleutelbloem | tijlroize |
| sleutelbloem | tijlroaze |
| slijk | mooëre,goër, mooze |
| sloffen | sletsen, slepers |
| slokje | 'n zeupke, 'n treutse, 'n slokske, 'n prouwverke |
| sluis | sloize |
| sluiten | toedoen |
| smeuïg | nes |
| smidshaard | smessevier |
| snelwandelen, snelwandelaar | zieëre goan, zieëregoandre |
| snoepen, snoeper | sneuklen, ne sneukeleire |
| snoepje | spekke, spekske, mentse |
| snor | moestaasj |
| soeptas | spoelkom |
| soms | sommigste keeërn, somwil'n, nui en ton |
| somwijlen | somwil'n |
| soort spek | ves gerei'eld |
| sorteren | verlezen |
| spaak(fiets), speeksel | spieëke |
| spanvijs | serzjant |
| spataders | variessen |
| spatbord | gardeboe |
| spatbord (fiets) | gardeboe |
| spatlap (fiets), kettingkap | spijtlap, ketenkasse |
| spatten | spijtn |
| spiegel | spieële |
| spijker | nun noa'le |
| spijkers met koppen slaan | de naa(g)l ip de kop sloan |
| spin | 'n kobbe |
| spinazie | spenoizje |
| spinneweb | kobenette |
| spitten | delv'n |
| spleet | greite, gerre, boste |
| spoorweg | ijzerwig, ijzerweug |
| spoorwegligger | treinbielde |
| sportfiets | koersmesiene |
| spreken/praten | klapp'n |
| spuit | spieëte |
| spuitje | speeëtse |
| spuwen | spjeek'n |
| staakbonen | pirsebooën'n |
| staakbonen | pèrsebooën |
| stalmest uitrijden | vedde voern |
| stamelaar | haklère |
| stappen | terten, tort, getorten |
| stapper met kleine pasjes | taloretertre |
| star voor zich uit kijken (3de pers. t.t.) | ie kijkt sterrelije |
| start | deepaar |
| steeds opnieuw | oltijfooërt, heeld'n tij |
| steeds weer | gedurig an, oltij foërs |
| steentjes | stientsjies |
| stekelbaars | kroipietse |
| step | 'n trontienidde |
| stevig gebouwd, uit de kluiten gewassen | ne gildigen |
| stiekem | in dn doyk |
| stoeprand | bordure |
| stofjas | kiel |
| stomdronken | oerepoepeloere, pèrdelammiezat |
| stomme fout | een corneliske, 'n dwoazighied |
| stopcontact | prieze |
| stopverf | mustiek |
| storend zich gedragen | annooêzl doen |
| stout meisje | 'n stoute / 'n franke bette |
| stoutmoedig | ardie |
| straatgoot | greppe |
| straks | seff'ns, seffies, been' e letse |
| stro | strooët |
| stroef | steeëg |
| strompelen, struikelen | tsjaffelen |
| stronk witloof | krop witlöëf |
| strooien(wkw) | stroei'n |
| strook behangpapier | 'n bende biejankpapier |
| stropdas | plastron |
| stuipen (aanval) | d' iksessn |
| stuk | 'n stik |
| stukadoor | plakkre |
| stuurpen (fiets) | tiezje |
| suikerklontje | 'n piele soikre |
| sukkelen, sukkelaar | tsjool'n, tsjoole |
| super | stijf, vreë, bère (met bijv. nw) |
| tabak | toebak |
| tabernakel | tabbernokle |
| tachtig | taaënte |
| tafel | tofle |
| tankstation | naftepompe |
| tarwe | turve |
| te klein van gestalte (zelfspot) | oeie, te liëge van stirtebeën |
| te weinig | te lettere |
| teen, tenen | tieë, tieëns |
| tegel | tigle |
| tegel (van voetpad) | doale |
| tegenaan | teu(g)nan |
| tegendraads persoon | ne mullebukker, ne conteverkeerdn, nen twès in de zak |
| tegenpruttelen | roespeteren |
| tegenslag | onchanse |
| tegenspartelen (in één woord) | tuttetut |
| tegenstribbelen | rons'n |
| teil (bord) | tieële |
| tekenfiguur, -figuurtjes | peetie, peetses |
| telefooncel | telefooncabine |
| tentoonstelling | ikspoziesie |
| teraardebestelling | zinkinge |
| terecht komen | volend'n, ip z'n plekke graakn |
| terwijl, tijdens | binst |
| theatervoorstelling | 't concèr |
| thermos | verwoarmpulle |
| tien(10) | tiene |
| tikkertje | toatseke |
| toch maar | allijk |
| toch niet (vervoeging) | jakkendoe,jaggendoet,jajiendoet,jassendoet,jattendoet, jammendoen,jaggendoet,jassendoen |
| toch wel (vervoeging) | jakkedoe,jaggedoet,jajiedoet,jassedoet,jattetoet, jammedoen,jaggedoet,jassedoen |
| toespraak (tav. vergadering) | vooërdracht, spreekbeurt |
| toespraak, conferentie | voordracht, spreekbeurt |
| tol (speelgoed) | nen (drooi)top |
| tong | touwe |
| tong naar iemand uitsteken | blekkn |
| tongzoenen | tootn |
| traagspreekster | lameine |
| tractatie | trektement |
| tractor | trekteur |
| trainer | anternur |
| training | antrinnement |
| tralie | trolde |
| transporteur | voerman |
| trapas | brakee |
| trapleuning | rieëze |
| trapstang | manivèlle |
| treuzelen | trutselen |
| troef | trouwf |
| tros (druiven) | krabbe (droiv'n) |
| trui | nen boai |
| truttige vrouw | kweene |
| tulp | tuliep |
| tulpen | tuliepn |
| tweedelig kostuum | deupiejeske |
| tweewielig rijtuig door paard getrokken | sjieëze |
| twijfelen | ip dub stoan |
| twijg | wisse |
| twintig(20) | tweente |
| uier | nen eur |
| uitlaat | sjarzebooize |
| uitlaatklep (fiets) | soepappe |
| uitlachen - wie uitlacht | grèten - ne grètre |
| uitspuwen | oitspeeëk'n |
| uitzonderlijk vervoer (qua lengte) | lank getrek |
| urinoir | piesiene |
| uurwerk | arloeizje |
| vagina | preute, sleuve |
| valsspeler | zuure/zuurdre |
| valsspeler | zuure |
| vanzelfsprekend | vaneigns |
| vastgrijpen | vaste stekken |
| veearts | vietr'nèr |
| veel nutteloze commentaar | veel vijvns en zessns |
| veer | ressor |
| veertig (40) | tveeërte |
| veertig, vijftig, zestig, zeventig, tachtig, negentig | tfeerte, tfichte, tsjeste, tsjeevnte, taente, tneente |
| veiligheidsspeld | 'n toespelle |
| veldwachter | de garde |
| velg fietswiel | zante |
| venster | veistre |
| vensterluik | blaffeture |
| vent | ne veint |
| ventiel | sepappe |
| verbasterd | verbassedeerd |
| verder | vooëdre |
| verdragen (smaad,mishandeling) | ird'n |
| verdrinken | versmooër'n |
| verf, verven(wkw.) | vurwe, vurwen(wkw.) |
| verfborstel | vurwebussle |
| vergadering | vergoareie |
| vergiet | stemijze, verzyp |
| verkering | verkeeëreie |
| verkiezingen (politiek) | de kiezinge, de stemminge |
| verknoeien | noar de voantjes help'n |
| verkoop | v'rköepeie |
| verkoper | merchan |
| verkoudheid | 'n vollinge |
| verleden week, vorig jaar | pusseerde weke, pusseerde joare |
| verleiding, bekoring | tentoasie |
| verlof | konzjee, vekanse |
| vermaak, goed gevoel, amusement | jeunste |
| vernield | vermassekreerd |
| vernielen | verdestreweer'n |
| verpleegster | enfermiejirre |
| verprutst | vermoëst, nur d'n duvel gholp'n, om zjèpe |
| vers, zacht, smeuïg | nes |
| verschillende | tefrente |
| verschroeid, lichtjes verbrand | verbloeid |
| versnellingen | vitèzen |
| versnellingsapparaat | deerajur |
| verstoorder (van de gang van zaken) | spelbreekre |
| verstoppertje | duikske, katche duik |
| vertier | tère |
| vertraging | retaar |
| vervanger | ramplassant |
| vervelende vent | ambetanterik |
| verwaarlozen | verneeëlizjeern |
| verwelkt | versleunst |
| verzuurd personage | ne vieze petoatre |
| veter | rij(g)kooërde |
| viezerik | ne vuiloard, ne vuilpot, ne vieze kadee, ne vieze sjoarle, ne kiezigoard |
| vijf, vijftien, vijventwintig | vijve, vichtiene, vijventwinte |
| vijftig | tvichte |
| vinger | vij(g)re |
| violiers | stofliers |
| vitten, twisten, ruzie zoeken | oarzakk'n, twis'drijvn, mizeerie zouk'n |
| vlag | voandle, drapoo |
| vlasbloem (blauw van kleur) | blauwblomme |
| vlasbolletje dat op barsten staat | een nippen |
| vleier | fleiploastre, fleipaendre, |
| vleier om voordeel te bekomen | ne gatlekkre |
| vleugel (vogelvlerk) | vlere |
| vliegenraam | zalezie |
| vliegensvlug | ee ne wup, ee nen ik en ne gij, ee ne second, zo rap of de weend, ee ne weerlucht, van dierekt |
| vlierbessen | vliend'rbeezn |
| vlinder | flingfloedre,flinkfloddre, flijfloetre, flinkfloetie |
| vlinderdas | strek |
| vloek (gemilderd, verbasterd) | mieledzjie |
| vlotte prater | nen avvekoat |
| vod | 'n sleunse |
| vod | sluinse |
| voegen opvullen (bouw) | spijz'n |
| voetbalveld | voebolplein |
| voetjicht | kozintsjes |
| voetpad | plankier, trantooër |
| vogel | veuël, veugle |
| vogelkooi | veuëlmuite |
| voile(sluier) | vooële |
| voluit gaan | buzze geven |
| vooraan | vanveurn |
| vooraan (het huis) | alveurn |
| vooraf (tijdsbepaling) | van te veurn, |
| vooral | sertoe |
| voorloper van koffiefilter | kaffiezak(ken) (ook hangende borsten) |
| voorschoot | skorte |
| voortdurend | altefoôrs, altefoôrt, staffastig, heëld'n tijd |
| voorvork | foerse |
| voorzichtig | verzichte(gewijs) |
| vork | fersjet, ferchette |
| vragen/ ik vroeg | vroagn/ 'k vrouwve |
| vrederechter | jugepee |
| vreemd mengsel | nen dieëfle |
| vreemde kerel | ne roare kerwoat/sjoarle |
| vreemdeling | ne vrend'n |
| vriendelijke man | zjantieje gast |
| vrienden | moatn |
| vroeg | tieluk |
| vroege aardappelen | eeësterling'n |
| vrouw | vrammeins |
| vrouw die graag drinkt | dronkelutte, kaffielutte |
| vrouw die ongezouten haar gedacht zegt | 'n rooizelooite |
| vuil | voil |
| vulkachel (met antracieten) | continu |
| vulpen | porteplume |
| vulpotlood | portemiene |
| vuur | vier |
| vuurkorf | ne brazero |
| waakzaam | gewarrig |
| waardeloze dingen | bucht, brol |
| waarempel | mijn dzjiele/dzjielke geins |
| waarschijnlijk | verze(k)ers |
| wafel | wofle |
| waggelen, wiebelen | lutsen |
| warboel | ne kuyl(e), nen ondsnest |
| warboel | ondznest |
| warboel | sierk |
| Waregemnaar | ne Woaregemnère |
| warme maaltijd | gekooksel |
| warmte | woarmte |
| wasbak | pompesteen |
| wasknijper | wastespelle |
| waslijn | wastedroad |
| wat blijft na smoutsmelten | koantjes |
| water | woatre |
| water (opgevangen na de kookwas) | looëge |
| water met zeep (voor de kookwas) | zjièpzop (veur de kookwaste) |
| water spatten, sprenkelen met borstel | spèrz'n |
| water sprenkelen met de hand | gisp'n |
| waterketel | mooër |
| wauwelaarster | zieëverkonte |
| weeklagen (onnodig) | truint'n |
| weesgegroet(je) | weesusgroet(se) |
| wegel | weeglink |
| weide | weeë |
| weigeren | riffezeern |
| wekker | reveilde |
| welbespraakt | goe ter toale |
| welk voordeel haal je daaruit? | wad avanse? |
| wenen | blètn |
| wenen | skreeêm |
| wenen/ schreien | blèt'n, skrieëm'n |
| wesp | irrebie |
| wie makkelijk huilt | 'n blètkousse |
| wie ongeduldig is | onpes(j)entugoard |
| wie vooraan een tand mist | meetse/peetse skoartentand |
| wie zuinig is | nen bendigoard |
| wieg op wielen | vutuure/ keendervutuure |
| wielrenner | k(o)ereur |
| wierook | wieruuëk |
| wij | wildre, wuldre |
| wildstroper | pensejoogre |
| wind | weend |
| windhaan/ weerhaan | weendoane/ weeroane |
| winkeltas | een sjakosse |
| wintergerst | weentergiste |
| wintertarwe | weenterturwe |
| wip/ wippen | wup / wupp'n |
| wit brood | un fijn brooëd |
| witloof | sjiekons |
| witloof | witlöf |
| Witte Donderdag | Witt'ndoond'rda |
| woensdag | woeinsda(g) |
| wol | wulle |
| wonderbaar geheim(en)(enkv./mv.) | miesteerie(ts) |
| wonen | weun'n |
| woning | weuninge |
| woonwagens | kotebrakken |
| woordenkramer | golferère |
| worm | weurm |
| worst | sesietse |
| worteltje (aan jong plantje) | wortlinkske |
| worteltjes uitdunnen(groenten) | wortels duin'n |
| wrat | worte |
| wriemelen | klawieren |
| x-stralen | ieksestrooln |
| zaagmachine | zwijntje |
| zacht | zochte |
| zachtjes aan | piaanekies |
| zagevent | 'n pèrdezoage |
| zakdoek | neusdouwk |
| zakgeld | drinkgeld |
| zakhorloge | montre |
| zakkertje (drankje) (maaltijd) | diezjèstief |
| zaklamp | pielelucht |
| zalf | zolve |
| zangwedstrijd | krosjee (croche - 8° noot ?) |
| zaterdag | zoatrda(g) |
| zeef | stamijze |
| zeef ( om puree te maken) | pas(se)fiet |
| zeelt (karperachtige vis) | 'n tinke |
| zeepsop | loëge |
| zeer braaf kind | dzjeezuke |
| zeer droog | oërnie droëge, poerdroëge |
| zeer haastig | te vierklauwe, geprisseerd |
| zeer kleine boerderij | 'n koeplekske |
| zeer moeilijk | stijf moeiluk |
| zeer onbeleefd/ zonder manieren | bot, skurdig, bruut |
| zeer veel | vroet vele |
| zeil (om af te dekken) | 'n bache |
| zekerheid | zekeriet |
| zelfverzekerde | ne g'ass'reerden |
| zerk | zirk |
| zestig | tzjeste |
| zeventig | tsjeevnte |
| zich helemaal uitstrekken om te kunnen aanraken | rieëkn |
| zich overhaasten | skrobbelen |
| zij | zuldre |
| zijn paasplicht vervullen | zijene Poasen ouwn |
| zijscheuten wegnemen bij planten (tomaat, tabak) | loiz'n |
| zijspan aan moto | siedekarre |
| zinloze taal | prietproat |
| zitplaatsen (voorbehouden voor de leden van de kerkfabriek) | de zitt'ns |
| zoals | link |
| zoen | ne piepre, 'n piepke, 'n tootse |
| zoethout | ne klissiestok |
| zoethoutsap | kalissiezop |
| zolder | 't ipperste |
| zolderverdieping (huis) | 't ipperste |
| zon | zonne |
| zondag | zoonda(g) |
| zonderling | skirrewietie |
| zotte klap | parlee, zoote purlee |
| zouden (vervoeging, vragende wijs) | zoe kik, zoeje gij, zoetiej ij, zoese zij, zoe tet, zoeme wildre, zoeje gildre, zoenze zildre ? |
| zuinig | bendig |
| zuipen | pullen skaln |
| zullen 'voorwaardelijke wijze' | 'k zoe, ge zoet, ie/ze zoe, me zoen, ge zoet, ze zoen |
| zullen (ik zal, jij zult, hij zal enz.) hulpwkw. | goan (hulpwkw.) 'k goa, ge goat, ie goa |
| zuster overste (religieuzen) | zust'r euverste |
| zuurkool-aardappel-karnemelkpap | stampies |
| zuurtje | ne smoeltrekkre |
| zwaar bevuild (gezicht/handen) | pootezwart/ moiriezwart/kovezwart/ |
| zwaarlijvige, onverzorgde vrouw | dikke goele/ dikke wanne / dikke barze |
| zwaluw | zwolm |
| zwanger | in poziesie |
| zweep | 'n dzjakke |
| zweep | wisse |
| zweep (om kinderen te straffen) | martinee |
| zweer | zwère |
| zwembad | zwemkoom |
| zwijntje | nen tsjoetie |
| zwoegen | bjieètn/ tsjooln |
| zwoel | doef, laf |
31 Waregemse weetjes
- 't wèrd tij sijn/ 't wèrd kou sijn enz...
Waregem is een enige locatie waar men het woord 'zijn' toevoegt in uitdrukkingen die met tijd (seizoen,maand,dagdeel,uur) of ook met de meteo (het wordt koud, nat, zwoel) te maken hebben.
Is dat een soort germanisme dat hier achtergebleven is vanwege de bezetter uit de 2 wereldoorlogen? vb. Es wird kalt sein, enz.
Of zijn er nog andere locaties met dit fenomeen? - ASSIETTE (met lange ie) = eetbord.
Dit woord betekende oorspronkelijk (14de eeuw):
een plaats aan de tafel waar men gemakkelijk kon gaan zitten. Vergelijk de Franse betekenis van `je m' assied` = ik ga zitten.
Later bedoelde men met assiette : de plaats waar de schotels op de tafel werden gezet.
In de 16de eeuw dan bedoelde men met assiette het eetbord zelf. - BESANDEN. Da 'n besan nie = dat geeft niet, dat is geen belemmering, dat hindert niet. Komt van 'mishanden'. Dat mishandt niet = dat is niet onhandig. Hierbij werd de 'm' gewisseld voor een 'b' te vergelijken met 'marmite'(Frans) en 'bermiete'(Waregems).
- BIRO:vroegere naam (1945-1955) van de eerste ballpoints (kogelpennen, stylo's) naar de Hongaarse uitvinders ervan: de gebroeders Laszlo en Georg Biro.
- Bij alle werkwoorden in de infinitiefvorm (bv. sproeien) vervalt de laatste e zodat het 'sproein' wordt.Zeer merkwaardig in ons nadeel (dialectisch beschouwd) is de standaard-uitspraak van b.v. nieuwslezers op tv en radio, waarbij we de weglating van de n constateren en de promotie van de e. Voorbeeld: sproeie. Ook bij alle meervouden van zelfstandige naamwoorden doen ze dat. Vb. 'woorde' ipv. het Waregems (en in de wijde omgeving): 'woordn'.
- De betrekkelijke voornaamwoorden DIE en DAT gebruiken we op dezelfde manier als in het Frans QUI en QUE. We zeggen DIE als het woord waarop het betrekking heeft onderwerp is in de bijzin. We zeggen DAT als het woord waarop het betrekking heeft lijdend voorwerp is in de bijzin. Bijvoorbeeld: 1.Diene veint (of die vrouwe of da kind) DIE doar luûpt (QUI marche là-bas) ken ik. 2.Diene veint (of die vrouwe of da kind) DA je doar ziet luûpn (QUE tu vois marcher là-bas) ken ik ook.
- De bijvoeglijke naamwoorden die bij soortnamen passen van materiële aard zoals ijzer, goud, blik, koper...krijgen in het Waregems een ie aan het einde. Dus: aaizrie, goudie, blekkie, kooprie, kartonnie...Ook bij stofsoortnamen zoals 'wollen' (trui) = wullie (boai).
- De familienamen zoals Baert, Maes, Caes, Vanpraet, Verhaeghe enz. (telkens met die ae), spreken we in het Nerderlands uit met een lange aa. Dit wordt in Waregem en wijde omstreken niet gedaan. Het wordt Boaërt, Moaës,Coaës,Vanproaët.... Dit noemen we diftongering, een tweeklank: hier een oaë.
Overal waar het algemeen beschaafd Nederlands de ae-klanken (met de diftongering) heeft geschrapt, om er een lange aa-klank van te maken, daar is het Waregemse dialect niet gevolgd. Straat is nog altijd stroaëte. Maar op het gemeentehuis bleven de familienamen exact vanuit de Middeleeuwen overgeschreven. Bv. Waes enz. De lange aa-klank houdt niet stand in het Waregems. De diftongering heeft de bovenhand zowel bij alle familienamen met een ae (Verstraete)als bij gewone woorden met een lange aa,zoals 'baard, kaarten' (dit wordt in Waregem uitgesproken als boaërd, koaërt'n). - De g of de h... in Waregem staat qua uitspraak de g gelijk met de h. Fonetisch zou je dus in het Waregems de meeste woorden met g als h moeten noteren, omdat ze zo uitgesproken worden. Als voorbeeld nemen we het woord 'gal'. Uitspraak in Waregem is 'halle'. In de dictieles vormt de g en de h voor Waregem en voor vele West-Vlamingen een probleem.
Hun probleem is dat ze de g als een h uitspreken en dat ze de h niet laten horen. (h)espe. Als ze hun best moeten doen voor een examen, een toespraak, een preek, ... dan spreken ze alle h-woorden ook als een g-woord uit. Vb. uit het Onze Vader: 'die in de geemelen zijt, gegeiligd zij...' - De sch wordt sk. Het is duidelijk dat de hele regio Waregem-Harelbeke-Kortrijk de sch vervormt tot een sk. De lijst van ons dialect vertoont al veel dergelijke voorbeelden.
- Een lange klank die in het Waregems een tweeklank wordt. Diftongering genoemd. Voorbeelden genoeg (enouwfd). Water, boot, zeel, enz. vragen qua uitspraak een lange aa, oo, ee. Maar in Waregem en omgeving wordt dat:
woatre, booët, zeeêl.Ook veel bijvoeglijke naamwoorden volgen hetzelfde principe: Laat,schoon,heel.Voorbeelden genoeg. - Er wordt gezegd dat West-Vlamingen (dus ook Waregemnaars) problemen hebben met de uitspraak van de g en de h. Dit is zo. Maar er steekt een logica in. Het is zelfs heel simpel. Aan het begin van een woord spreken ze de g uit als een h en de h (meestal) niet. Ze zeggen bvb. nen eld mee geld, ne gaai (vogel) , goud of out, gij (2de pers.) of ij (3de pers.), goei 't moar in 't oei. Onlangs hoorde ik: `mijn irsens zitn in mijn uuëfd en mijn oar in mijnen oed. 'k Reeje zondr andn de derd' ellinge amooëge. Ie sleej ard mee dn aomer ip dn endel van 't ekkn. Ier an dn ouwk van 't uis ankt er nen ieëln uuëp imdn. Zonder ulpe bleef zijn gulpe gieëlegans (uitz.) toe.`Voor het behalen van een hoger diploma Nederlands echter ga je gezakt zijn voor dictie. Vanwege de foute g en de afwezige h in het geval dat ze wèl moet te horen zijn.
- Het dialect van Waregem is sterk beïnvloed door het Oost-Vlaams, gezien de stad zich bevindt langs de provinciegrens met Oost-Vlaanderen en zowat halverwege gelegen is tussen Kortrijk en Deinze. Men spreekt er bvb. van tijd, (h)uis, kousen, brieëd, buuëm en kawe i.p.v. tied, (h)uus, koesen, breeëd, booëm en kodde. Alleen in Beveren-Leie (Waregemse deelgemeente die aanleunt tegen Harelbeke) hoor je meer West-Vlaamse klanken zoals rie'n i.p.v. rij'en. (de auteur laat niet weten van welk dialectgebied hij of zij is. Dit zou gewenst zijn)
- Ik ga nu gaan vissen/ ik ga morgen gaan vissen,varen ploegen,tennissen...Twee keer het werkwoord gaan in één zin. In het Waregems is de verdubbeling 'gaan gaan' normaal.Het eerste woord 'gaan' lijkt te dienen als een soort hulpwerkwoord voor het werkwoord 'gaan' om zowel een vorm van 'nu direct' als een vorm van 'later' aan te duiden. Soms gaat het om de vervanging van het hulpwkw. 'zullen'. Vb. 't goaë goaên ree(g)nen.(Het 'zal' gaan regenen).
- Ik telefoneerde, ik speelde, ik zocht, ik bracht, ik zette, enz...Deze verleden tijden van werkwoorden worden in het Waregems: telefoneerdige, speeldige, zochtige, brochtige, zettige... met de i uit te spreken als een u.Zit er daar een systeem in? Het hangt wellicht af van sterke wkw. of van zwakke wkw. Bv. ik liep, ik sliep. Maar wèl: ik drooëmdige, ik leeërdige.
- Mannelijke voornamen kregen/krijgen in Waregem graag een ie als uitgang, soms onvoorstelbaar op vandaag. Albert~Bèrrie, Alois~Wiezie, Luc~Luukie, Fons~Fonsie, Jan~Jantie, Roger~Zeedie, Georges~Dzjoorie,
Maurice~Meriezie, Piet~Pietie, Aimé~Meedie, Médard~Darie enz.
Waar het ergens lukte, kwam de roepnaam met ie te voorschijn in de volksmond.
Heeft dit fenomeen verband met de nota over stofnamen, waarvan melding gemaakt in een bovenstaande extra info? Kooprie, goudie enz... - NE SERGEANT (spanvijs) komt van het Franse `serre-joint` (aangespannen klem op twee samengevoegde voorwerpen)
- NE SNEUDOUWK : komt van `snode doek`. Snood betekende schamel. Oorspronkelijk dus een ellendig kledingstuk.
- PLASTRON(stropdas) komt van het Italiaans piastrone, wat 'versierd front van een overhemd' betekent. Dit is dan weer afgeleid van piastra, wat (borst)plaat betekent. In het Frans spreekt men van cravate en dit is afgeleid van croate (halsdoekje gedragen door Kroatische ruiters in de 17de eeuw). 'Ne roare kerwoat' is dan weer een rare kerel.
- RIETSE-PETIETSE! is een kinderrijmpje, dat gezongen wordt tijdens het slingeren op de schommel(de riedse) door ofwel de duwer, ofwel degene(meestal kind) die er op zit.
- SPEKKE = snoepje. Komt van het Frans `épices` (kruiden) of van het Latijn `speciem`. Oorspronkelijk dus een snoepje met kruiden. Later heetten ook snoepjes met andere aroma's, suiker, of chocolade `spekken`.
- TALLOOËRE : is ook een bord, maar oorspronkelijk was dit een schotel om vlees op te snijden. Komt van het Frans `tailler` of van het Latijn `taliare` (snijden). Een tailleurke is dus een gesneden dameskostuumpje.
- TE LETTERE = te weinig. Komt van lettel, luttel. Vergelijk met het Engels `too little`. Een letje (letse) is dus een klein beetje tijd. `Tot bin'n letsies` zegt men in Nieuwenhove-Waregem.
- TEURE is hoogstwaarschijnlijk ontstaan uit het bevel `ga deure`. Op den duur zei men alleen nog `deure` of `teure maar`. Het voorzetsel werd dan beschouwd als zijnde het werkwoord.
- TSJINKELEN = intensief hinkelen. Dit is een spel waarbij men, op één been springend, een houtblokje met de voet vooruit duwt tot in het volgende op de grond getekende hokje. Komt dus van hinkelen, wat dan zelf veelvuldig hinken betekent. Vergelijk huppen-huppelen, tateren-tsjateren.
- Veel woorden met een lange ee komen in aanmerking om in het Waregems een diftongering
te ondergaan, zoals hierboven beschreven wordt met de aa en de oo. Als voorbeelden kiezen we:
beest, eerst, zeer, meer als...
De uitspraak in ons dialect wordt dan :'bieëste,ieèst,zieër, mieër dan...'. De diftongering komt er door de i die de lange ee-klank voorafgaat.Toch weer uitzonderingen zoals bij 'meel, geel, steel'...Geen diftongering daar.
Daar blijft de lange ee-klank zuiver. - Wanneer we de lange klank oo aantreffen in een woord zoals 'brood', dan is dat in Waregem en omgeving bijna nooit een oo-klank maar een diftongering. Zo wordt het brood een 'brooëd'.Hetzelfde met 'groot, boot, koor, stoot, enz. Maar niet bij 'dakgoot' bijvoorbeeld.
In lang vervlogen tijden was de i na de o zoveel waard als een dubbele oo, maar weer met hetzelfde effect in Waregem nl. ooë. Zie familienamen zoals Deboiserie, Degloire, Defoirt, Benoît. Altijd uitgesproken als bv. Benooët, Defooiërt, enz. - Wat plat-dialectsprekers uit Waregem zelf lelijk vinden aan hun eigen taal is de uitspraak van de ij van kijken (benadert aai), de ui van fluiten (benadert ooi) en de oe van zoeken (benadert ouw). Dit wordt dan uitgesproken respectievelijk als: kaaikn, flooitn en zouwkn. Niet iedere oe echter verandert in ouw. We zeggen niet broek maar wel brouwk, ook niet droevig maar drouwvig en ook niet roepen maar rouwpn bvb. Anderzijds blijft soep: soebe, groenten: groensel of hoeden: oedn. De woorden boer, stoer, vloer blijven de oe behouden.
De ij op het einde van een woord wordt meestal een ie, bvb. blie, bieënouwerie, boerdrie, mijn zie (tegenover mijne zaaikant = zijkant), mijn zie (= mijn zijde), bij wordt bie, kapelanij (kapelanie), getij (getie).
Maar 'rijstebrij, voorbij, opzij' volgen die logica niet in Waregem. - Wederkerige werkwoorden zoals 'zich scheren, zich moeien, zich verwonderen' nemen in de derde persoon onverwacht de wending naar 'hem/haar' ipv. 'zich' in het Waregems. 'hij skeirt hem', 'zij verwondert heur',' ie moeid' hem'. Ook in de verleden tijd blijft het zo. Een voorbeeld in het Waregems: 'ie bekeek hem één de spie(g)le'.
- druif=droive, stem=stemme, neus=neuze, haas=aaëze, vlieg=vliege. Veel zlfst. nwdn. met één lettergreep krijgen een doffe e aan het einde. Maar andere zelfstandige naamwoorden krijgen dat niet in het Waregems. Bier, brief, huis, stier, stoom, loon...zijn hiervan een voorbeeld. Geen doffe eind-'e'. Welk principe hiervan de basis is, weet ik niet. Misschien bestaat er in dit geval geen regel van wèl of niet. De uitspraak van huis, stoom, loon wordt echter 'ois', stöem, looën.
- kgoa oek ne keer un kluchtje verteln int Woaregems.
Zegt deneën teen denandren: `Oje kunt graân oeveel kenijn'n da kee, meude zolle vijveen`.
`Zesse!` zei denandren.
Dialecten
Deze dialecten zijn alle toegevoegd door onze bezoekers. Tussen haakjes staat het aantal woorden in het dialectwoordenoverzicht.Aalsmeers-kudelstaarts (61)
Aalsters (1144)
Aalsters Gld (293)
Aalters (140)
aarschots (214)
Achels (280)
achterhoeks (1754)
Aelses (22)
Alblasserdams (210)
Alfus (150)
Allefs (45)
Amelands (35)
Amies (20)
Ammeroois (178)
Amsterdams (1949)
Amsterdamse straattaal (161)
Antwerps (3462)
Arcens (77)
archaïsch (101)
Arendonks (489)
Arnhems (496)
assen (15)
Assers (47)
Asses (149)
Astens (640)
Avelgems (136)
Axels (581)
Baasrode (202)
Babberichs (53)
Bachten de kupes (49)
Balens (408)
Barghs (521)
Bargoens (864)
Bargoens (kamptaal) (136)
Barnevelds (212)
Bathmens (198)
Beeks (20)
beerses (239)
Benschops (11)
berchems (94)
bergeijks (26)
bergs (574)
Berings (23)
Berlaars (384)
Berlicums (80)
betsers (329)
Betuws (749)
Bevers (133)
Bildts (267)
Bilzers (15189)
Blericks (176)
Bloals (74)
Bloemendaals (42)
Bocholts (36)
Bocholtz (17)
Boekels (585)
Boksmeers (316)
Bollenstreeks (29)
Bonheidens (35)
Booms (355)
Boorsems (173)
borgloons (72)
Bornems (596)
Bosch (578)
Brabants (2115)
Brakels (1358)
Brakels (gld) (75)
brasschaats (16)
Bredaas (395)
Brees (414)
Brugs (1151)
Brussels (549)
Brustems (7)
Budels (2748)
Buggenhouts (673)
Chattaal (312)
Clings (350)
Cuijks (189)
Culemborgs (202)
Deinzes (643)
Delfts (96)
den bosch (6)
Den briels (12)
Denderleeuws (395)
Dendermonds (238)
Derps (25)
Deurns (141)
Deventers (424)
diems (492)
Diepenbeek (37)
diepenbeeks (124)
diesters (309)
Dilbeeks (278)
Dinthers (12)
Dongens (181)
doornspijks (866)
Dordts (296)
Drents (1754)
Drents Kanoals (139)
Driels (73)
duffels (646)
Dunges (83)
Eekloos (471)
Eernegems (361)
Eersels (352)
Eesjdens (295)
Eibergs (169)
Eindhovens (552)
Eindhovens straattaal (66)
Eizels (51)
Eizels (herzeels) (17)
Eksels (28)
Elburgs (33)
Elspeet (378)
Enschedees (134)
Epen (32)
Epers (1036)
Ernems (33)
Erps (532)
Evergems (1151)
Eys (1207)
ezemaals (26)
Flakkees (871)
Florianders (34)
Fries (3503)
Gallemoers (13)
Gastels (121)
Geels (1036)
Geffes (562)
Gelaens (Geleens) (1221)
Geldermalsens (280)
Geluws (116)
gemerts (128)
Gemerts (Gimmerts) (11)
Genemuidigers (21)
Genks (1454)
Genneps (1378)
Gents (1510)
Geuls (1392)
Giesbaargs (1808)
Giessendams (133)
Giessens (39)
Gieters ( giethoorn) (18)
Giethoorns (1382)
Gils (535)
Gouda (169)
Graauws (311)
Grenthingers (116)
Groesbeeks (398)
gronings (3023)
Grote Spouwers (75)
Gulpens (183)
haags (719)
haarlems (93)
Haarsteegs (69)
Haasrode (53)
Haeles (113)
Halens (119)
Hals (217)
Hamonter (539)
Hams (700)
Hansbeeks (618)
Haperts (98)
hardenees (13)
Hardinxvelds (38)
Harelbeeks (1574)
Harlingers (9)
Hasselts (752)
Hattems (46)
Hedels (210)
Heels (245)
Heemskerks (61)
Heerlens (1696)
Heeze-leendes (131)
Heezers (691)
Heist-op-den-Berg (141)
Heldens (579)
Helders (77)
Helenaveens (172)
Helmonds (1057)
Hemiksem dialect (9)
Hendrik-Ido-Ambachts (78)
Herentals (236)
herenthouts (144)
Herks (170)
Herns (Herne, VL-B) (371)
Herwijns (100)
Heusdens (549)
Heuvellands (117)
Hierdens (495)
Hillegem (41)
Hilvarenbeeks (145)
Hoarens (haren nb) (11)
Hoeks (13)
Hoekschewaards (216)
Hoeselts (1374)
hoevelaoks (121)
Hogts (13)
Holsbeeks (88)
Hoofddorps (14)
Hooge mierds (68)
Hoogstraats (314)
Horpmaal (104)
Horsters (1146)
houtens (12)
huijbergs (21)
Huissens (77)
Huizers (523)
HUIZINGS (22)
Hulsbergs (112)
hulshout (104)
Hulshouts (366)
Hulsters (NL) (1215)
hunsels (517)
Iepers (829)
IJmuidens (98)
Izegems (265)
Kaatsheuvels (626)
Kalforts (52)
Kalkens (86)
kampens (35)
Kampers (350)
Kanners (1379)
Kaprijks (82)
Kastels (141)
Katwijks (533)
kemzekes (61)
Kerkdriels (495)
Kerkraads (1773)
Kessels (66)
kinrooi (3536)
Klazienaveens (87)
Klemskerks (341)
Klings (275)
Klôôsters (44)
knesselaars (172)
Koekelaars (Koukeloars) (40)
Koersels (291)
Koksijds (170)
kortemarks (3250)
Kortenbergs (444)
Kortessems (194)
kortrijks (177)
Kortrijks (VL) (720)
Kotnaaks (42)
Krimpens (42)
Laakdals (Vorst) (45)
Lanakens (802)
landens (202)
Langemarks (238)
Lauws (294)
Lebbeeks (2140)
ledegems ,kappels (135)
Leeds (253)
leefdaals (222)
leids (321)
leissels (65)
Lekkerkerks (66)
Lemelervelds (10)
lenniks (33)
Leopoldsburgs (90)
Leuths (6)
Leuvens (718)
Lichtervelds (585)
Liedekerks (416)
Liemers (221)
Liempds (51)
Lierops (78)
Liessents (350)
limburgs (557)
Liths (34)
Liwwadders (795)
Lochristis (537)
Lokers (1232)
Loksbergs (38)
Lommels (357)
Londerzeels (386)
lòns (69)
Loois (305)
Lopiks (383)
Lottums (440)
lovendegems (1616)
lummens (66)
Lunters (1125)
Lutters (363)
Luyksgestels (545)
Maas (30)
Maas en waals (413)
Maasbrees (204)
Maastrichts (1301)
Machels (Zulte) (65)
Mades (70)
Maldegems (576)
Margratens (234)
Marine jargon (veelal Maleis) (167)
Markers (merekers) (75)
Marks (256)
Mays (175)
Mechels (27)
Mechels (BE) (599)
Meerhouts (Gestel) (74)
Meers (72)
Meerssens (73)
Melsbroeks (122)
Melseels (220)
Menense dialect (148)
Meppel (45)
Merenaars (906)
Merkelbeeks (52)
merkems (17)
Mestreechs (2241)
Mezeikers (33)
middelnederlands (121)
Millers (116)
Millings (35)
Mills (93)
Moerdijks (25)
Moes (1261)
Mols (404)
Montforts (101)
Moorsel (310)
Munsterbilzen - Minsters (6670)
Nederasselts (54)
Nederweerts (432)
Neerharens (355)
neeroeters (383)
Neerpelts (810)
Nevels (101)
Niel (56)
Nieuw lekkerlands (191)
Nieuw-vossemeers (215)
nieuwkuijks (277)
Nieuwpoorts (B) (47)
Nijkerkerveens (56)
nijkerks (86)
NIJLENS( bij Lier) (341)
Nijmeegs (638)
Nijswiller (132)
Ninoofs (1119)
noord Veluws (23)
Noord-Limburgs (53)
Noorderkempisch (71)
noordwijks (136)
Nunspeets (340)
Nus (264)
Nuths (191)
oeffelts (122)
Oeks (14)
oetulst (11)
Oilsjters (577)
Oirsbeeks (81)
Oirschots (186)
olens (90)
Oosteekloos (118)
Oostende (165)
Opglabbeeks (2773)
Opheusdens (127)
Opwijks (213)
Oskerders (20)
Ossendrechts (153)
ossies (303)
Ostêns (882)
Oud-nederlands (55)
Ouddorps (706)
oudenaards (221)
Oudenbosch (2306)
Overijse (248)
Overijsels (14)
Overmeers (144)
Overpelts (1143)
overrepens (123)
Overwindens (19)
Pamels (35)
parkstad (8)
Peerders (85)
peers (45)
plat sintruins (93)
Poperings (580)
Prinsenbeek (208)
proloniaans (31)
Putters (111)
Puurs (105)
Ransts (265)
reeks (16)
Reeuwijks (23)
Rekem (77)
Remunjs/Bargoens (6)
Renkums (50)
Renswoude (16)
Reties (186)
Reusels (33)
Reuvers (160)
ridderkerks (7)
Riekevorts (477)
Riemsts (348)
Rijsbergs (14)
Rijsoords (108)
Rijssens (350)
Rillaars (164)
roermonds (1185)
Roeselaars (913)
ronsisch (1143)
Roois (Sint-Oedenrode) (299)
Roosendaals (598)
Rosmalens (57)
Rotterdams (902)
rous(sint-gensius-rode) (118)
Ruisbroeks (Antw.) (13)
sallands (1118)
Schaijks (10)
Schavoons (129)
Schevenings (1714)
Schijndels (143)
schulens (98)
Sevenums (7111)
Siebengewalds (114)
Simpelveld (739)
Sin tunnis (361)
Sinnekloases en niekaarks (275)
Sint-joasters (72)
Sint-Katelijne-Waver (1024)
Sint-Laureins (229)
Sint-Lenaarts (65)
Sint-Niklaas (3852)
Sinttruins (264)
Sittards (1348)
Sjilvends (395)
Slands (232)
Slengs (11)
Sliedrechts (57)
Snekers (108)
Soasels (126)
Spakenburgs (412)
spickenis (63)
St Huibrechts-Hern (72)
st-antonius (15)
Staphorsts (465)
Steenbergs (319)
Steenwijks (26)
Steins (3118)
Stekens (94)
Stellingwarfs (167)
Straattaal (37)
Susters (250)
Swag (8)
Swalmens (209)
Tegels (606)
Temse (95)
Teralfene (140)
Termeis (103)
ternats (146)
Terneuzens (136)
Terschuurs (18)
tervurens (794)
testelts (23)
Texels (289)
Theikes (62)
Tiburgs (390)
Tiegems (12)
tielts (54)
Tiens (271)
Tilburgs (5083)
Tongers (594)
Turnhouts (957)
Twents (2087)
Udens (155)
Ujes (180)
Urkers (897)
Ursels (53)
Utrechts (687)
Vaals (134)
Vaassens (210)
Valkenburg (50)
Valkenburgs (101)
Valkenswaards (376)
Veessers (34)
Veghels (165)
Vejels (91)
Veldens (139)
Venloos (5406)
Venrays (499)
Veurns (1715)
Vianees (Hei`s) (55)
Vijlens (167)
vilvoords (246)
Voerens (134)
Volendams (604)
Voorthuizens (77)
vrasens (61)
Vriezenveens (27)
Waalwijks (122)
Waanroods (219)
Waarschoots (234)
Waaslands (503)
Waasmonts (36)
Waasmunsters (23)
Wagenings (240)
Walshoutems (694)
Wanneperveens (33)
Waregems (2246)
Waterlands (282)
Weerts (891)
Wehls (45)
Weldens (132)
Wells (587)
Werkendams (56)
Werviks (612)
wesdurps (212)
Wessems (29)
west vloams (43)
West-Vlaams (2906)
Westels (709)
Westerkwartiers (12689)
Westfries (3535)
westhoeks (37)
Westlands (983)
westvlaams (437)
Wetters (732)
Wevelgems (99)
Wichels (19)
Wierdens (31)
wierings (72)
Wijchens (101)
wijlres (148)
Willebroeks (271)
Wilsels (41)
Winssens (179)
winterswijks (106)
Woensels (141)
Wolvertem (227)
Wommelgems (6)
Wommersoms (201)
Woudenbergs (26)
wuustwezel (70)
zaalbergs (8)
Zaamslags (79)
Zaans (451)
Zalks (33)
Zaltbommels (86)
Zandhovens (32)
zandvliets (66)
zeelands (42)
Zeels (810)
Zeeuws (2989)
Zeeuws-vlaams (1743)
Zeilbergs (222)
Zelzaats (544)
zemst (11)
Zevenbergs (954)
Zichems (115)
Zichers (260)
zingems (29)
Zolders (518)
Zomergems (80)
zonhovens (108)
Zottegems (1334)
Zoutleeuws (115)
Zuid-west-vlaams (137)
Zuiddorps (30)
Zummers (252)
Zunderts (655)
Zurriks (836)
Zuuns (109)
Zwartebroeks (197)
zwevegems (175)
zwijnaards (9)
Zwols (342)
