Klemskerks dialect

48 Klemskerkse gezegden

't Gaat mollejongen braken	't go mollejoengn braakn: 't gaat zo meteen stortregenen (gezegd als de hemel helemaal zwart ziet, zoals voor een onweer)
't Is geboterd, zei Smouter, en hij at zijn stuiten droog	't Is gebeuterd, zei Smoeter, en j' at ze stuutn drooge (traditionele zeispreuk, gebruikt met betekenis 'het is gebeurd, het is klaar, het is af')
't Is gelijk van een ezel op een kruisstraat gescheten	't iz lik van een eezel ip e kruusstroate gescheetn: het is broddelwerk, het lijkt nergens naar
't Regent dat 't zeikt	't Reegent da' 't zikt:: het giet water
't Regent erop gelijk op een eend	't Reegent d'r ip lik ip een oande: hij/zij is ongevoelig voor berisping, kritiek, vermaning of goede raad
't Zijn goede geesten die keren	't zien goe' geeëstn die keeërn: gezegd als welkomstgroet als iemand na enige tijd terugkeert naar de plek van de spreker.
alle baten helpen, zei 't muisje, en 't piste in de zee	alle boatn (h)elpm, zei 't muuzetje, en 't piste in de zeeë (traditionele zei-spreuk, die gezegd wordt als iemand met goede bedoelingen iets doet waarvan men van tevoren weet dat het bitter weinig zal uithalen)
Blikken gelijk Klemskerke tegen 't ongeweerte	blekng lik Klemskerke teegn 't oengewirte: liggen te blinken, te schitteren in de zon. De uitdrukking stamt van de West-Vlaamse vissers, die van verre de nog door de zon beschenen kerktoren van Klemskerke blinkend zagen afsteken tegen donkere onweerswolken
bosje kappen	busje kapm: spijbelen, haagschool houden
Dat is het plan van Heist: vierkante zwijnenkoten met ronde hoeken	Da's 't plang van (H)eist: vierkante zwienekootn me' roend' (h)oekn: zegswijze die men gebruikt om in te stemmen met iemands voorstel
de bok zit op zijn rug	de buk zit ip ze rik: hij is bokkig
de heilige Stakestijf, patroon tegen de jeukste	den (h)illige Staakestief, patrooën teegn de jukste: wordt ironisch gezegd van iemand met een erg stramme houding
de moord gestoken zijn	de mooërt gestookng / gesteekng zien: om het leven gekomen zijn. Wordt vooral gezegd van ongedierte. Ook van personen van wie men een afkeer had
dronken gezegd is nuchter gepeinsd	droenke gezeid is nuchter gepeisd: onder invloed van drank zegt men wat men werkelijk denkt
dronken gezeid is nuchter gepeinsd	droenke gezeid is nuchter gepeisd: onder invloed van drank zegt men wat men werkelijk denkt
een aangezicht / muil gelijk een bescheten dakvenster	een oanzichte / e muule lik e bescheetn dekveister: een ontevreden of verongelijkte gezichtsuitdrukking
een muil van lintjes hebben	e muule van lintjes 'èn: goed van de tongriem gesneden zijn, de hele wereld kunnen ompraten
er is geen troep of er zit een bok in	't en is gin trop of d'r zit e buk in: in elk gezelschap, in elke familie is er altijd wel één iemand die niet deugt
er is veel volk in de statie	't is veele volk in de stoasje: gezegd van een weelderige boezem
God zegene en beware je van duivels en slecht volk	God zeegent j'en bewoar' je van duuvels en slicht volk: wens voor een behouden tocht, gezegd wanneer iemand afscheid neemt en zich op weg begeeft. Een variant van deze uitdrukking is: God zeegent j'en bewoar' je van duuvels en Roeseloarnoars (toespeling op de leurders van de Roeselaarse nieuwmarkt, die nogal ongunstig aangeschreven stonden)
grote ruiten, letter kluiten	groate ruuten, letter kluuten: wie met uiterlijk vertoon rijkdom voorwendt, is in werkelijkheid vaak een armoedzaaier.
had het een hond geweest, hij beet	a't een (h)oend gewist, je beeët: gezegd als iemand iets niet opmerkt of niet vinden kan wat vlak in zijn nabijheid staat of ligt
hout van waaibomen	(h)oet va' woajboomm: uitdrukking door timmerlieden gebruikt voor slecht, minderwaardig hout
in 't dek liggen	in 't dek lign: gezegd van zaken die stilgevallen zijn, die geen voortgang boeken. Bv. Doordat ik met mijn been in de plaaster zit, ligt mijn verbouwing voorlopig in 't dek.
je kuren tonen	je keurn toogn: iets doen om anderen te verbazen, om op te vallen. Bv. Je sproenk oovr 't zwin vo' ze keurn te toogn
Jij zijt zeker van 't goed jaar?	Je zie-gie zeekr van 't goe joar? Hiermee wijst men iemand terecht die onrealistische dingen verwacht van een ander. Zie ook 'Jij zijt zeker van alhier niet?'
Jij zijt zeker van alhier niet?	Je zie-gie zeekr van al(h)ier nie? Uitdrukking waarmee men iemand terechtwijst, die onrealistische voorstellen doet of onrealistische dingen verwacht van een ander. Zie ook 'Je zijt gij zeker van 't goed jaar'
met de lantaarn aan de dijsel	met de lantaern an den diesel: vooral in verbinding met werkwoorden die 'vetrekken' of 'verhuizen' betekenen. De uitdrukking betekent: heimelijk en inderhaast vertrekken of verhuizen met have en goed, omdat men zijn schulden niet meer kan betalen. Bv. 'Me gebeur zat me' ze gat vul schuld, j'is met de lantaern an den diesel toegezet no' Vrankrijk'
met je gat vol schuld zitten	mè je gat vul schuld zitn: veel schulden hebben
met zijn gat vol schuld zitten	me' ze gat vul schuld zitn: veel schulden hebben
Quatre is vier, zei Kokje, en hij stak zijn wijf bij drie oude hennen	Ketr' is viere, zei Koksje, en je stak ze wuuf bie drie oed' enn (traditionele zei-spreuk)
Ring!, zei Koker, en hij bolde met zijn desem	Rienk zei kooker en je bolde me se deeësm (tradtionele zei-spreuk, onder meer gebruikt met betekenis 'Raak!')
Saluut en de kost en de wind vanachter	saluu en de kost en die wiend vanachter: zegwijze die men iemand naroept die kwaad vertrekt na een ruzie
Stalhille, groot van wille, groot van pracht maar klein van macht	Stal(h)ille, grooët van wille, grooët van pracht mo' kleeëne va' macht: in Klemskerke en Vlissegem gebruikte ironische karakterisering van de inwoners van het aanpalende dorp Stalhille. De Stalhillenaars stonden bekend als hovaardig en hooghartig
stront, wie heeft er je gescheten?	stroent, wien (h)èt er je gescheetn?: platte uitdrukking ter karakterisering van een hooghartig, pretentieus persoon
te kwiste gaan	te kwiste goan: verloren gaan, gezegd van waardevolle zaken.
tegen dek	teegn dek: gebruikt in uitdrukkingen als 'teegn dek sloan': onzacht op de grond terechtkomen, bv. 'k Probeerde me nog vast te houden aan een staak, maar 'k sloeg toch tegen dek'
top over kop, top /kop over kloten	top oovr kop / klooëtn, kop oovr klooëtn: overhoop, warrig door elkaar gegooid. Bv. Wanneer ga je dat kot eens effen zetten? 't Ligt daar al weken top over kop / kloten.
voituurlijk, zei hij, en hij reed met een hondenkar	feteurlik, zei tn, en je reeë' med een oendekarre (traditionele zei-spreuk, gebruikt als humoristische woordspeling op 'natuurlijk!' in de zin van 'uiteraard, vanzelfsprekend')
voordat de duivel zijn paneel schudt	vooëdat den duuvel ze paneeël schudt: voor dag en dauw
voordat de duivel zijn paneel schudt	voödat den duuvel ze paneeël schudt: voor dag en dauw,
Wat let er je om...?	wa' let d'r je van...? wat belet je, wat houdt je tegen om...? bv. Wa' let d'r je van...? Bv. Wa' let er je van ook e ki' je gedacht te zegn?
Ze peinst dat 's keizers kat haar nicht is	ze peist da' skeizers katt' eur nicht' is: gezegd van een ingebeelde, hovaardige vrouw
zo dwaas als een erpel	zo dwoas of een erpel: verdwaasd, suf in het hoofd, zich wezenloos voelend. Onder meer gezegd als je 's morgens opstaat met een houten kop
zo plat als een zes	zo plat of e zesse: helemaal plat, vooral gezegd van iets wat platgeslagen of op de weg platgereden is
Zou je nu geen mieren zeiken?	Zoe'j nu gi' mieërn zeeëkng?: zou je nu niet doodvallen? Gezegd bij een grote tegenvaller
zuipen en zeiken	zuupm en zeeëkng: overdadig drinken met losbandig gedrag tot gevolg
zwarte school houden	zwarte school' (h)oedn: in gezelschap vuilbekken, vunzige praat vertellen. Ook vuilemuilen.

293 Klemskerkse woorden

aan de kant doen	an de kant doeën: opruimen, bv. 't Kot aan de kant doen: het huis opruimen.
aand	oande: eend.
aardig	oardig: 1. raar, zonderling, 2. misselijk, onwel
achterdunken	achterdienken: achterdocht
achterhalen	acht(e)raaln: iemand die dezelfde route volgt inhalen en eventueel voorbijsteken.
afleggen	ovleggen: aftakelen, achteruitgaan door ziekte of ouderdom. bv. Sichtent da' Louis g'opreerd is, legt'n zeeër' of
afpeuren	ofpeuren: afgieten van het kookwater van gekookte spijzen, bv. de petatten ofpeuren
afschieten	ofschieëten: (heimelijk) gadeslaan, afloeren
akepuit	aakepuut: watergeest, die men zich voorstelde als een klein, zwart mannetje met groen haar, dat, als je je te ver over de rand van een waterput waagde, je het water in sleurde. Verhalen over deze watergeest werden vooral aan kinderen verteld, om ze uit de buurt te houden van open waterputten
altemet	altemets (bijwoord): 1) soms, van tijd tot tijd, bv. Hij passeert hier altemets e ki / e keeë 'Hij passeert hier soms een keer'. Synoniem: de helft van tijd. 2) soms (als schakeringspartikel), bv. Zou j' altemets gin bitje beter ipletten? (Zou je soms niet wat beter opletten?)
baai	boai: 1. trui, 2. paard met donkerbruin haarkleed (zie ook 'baaide')
baaide	boaide: donkerbruin, sprekend van het haarkleed van paarden.
baigneur	binjeur (Franse uitspraak): stranduitbater, persoon die ligstoelen, strandcabines e.d. verhuurt op een hem toegewezen strook op het strand
balie	baalie: zwaar houten hek aan een weide of aan een hofstede
baliemaker	baaliemaaker: letterlijk 'iemand die balies vervaardigt', maar vrijwel enkel figuurlijk gebruikt, als spotnaam voor een slechte timmerman
bavette	bavitte=:
bavette	bavitte: slab, morsdoekje voor kleine kinderen. Het oude woord is 'kwijlebabbe'
berm	barm: berm, aarden ophoping. Vroeger waren akkers soms begrensd door 'barms'
bijkan(s)	biekan / biekaans: bijna
bilk	bilk: weide, zowel hooi- als graasweide. Samenstellingen met bilk zijn: koeibilk, paardenbilk, zwijnenbilk, schapenbilk, ossenbilk, hooibilk en maaibilk. Zie ook 'ossenbilk'.
binst	beist: 1. (voorzetsel) tijdens. bv. Beist den oorloge vrijde ze met e duutsche soldoat. 2. (bijwoord) in de verbinding 'beist dat', bv. Kiendjes, gaat e bitje buuten goans spelen beist da' 't schoan weer' is.
binst de wijle:	beistewiele: ondertussen, tezelfdertijd, bv. Vaag gie de vloer, beistewiele gon 'k ik de schuttels wasschen.
blageur	blageur: druktemaker
bleiten	blaetn: 1. sprekend van schapen: blaten. Zie ook de uitdrukking 'binst dat 't schaapje bleit, verliest het zijn beetjes', 2. sprekend van mensen: huilen, wenen. Zie ook schremen.
blikken	blekken: blinken, schitteren, glinsteren. Zie ook de uitdrukking blekken gelijk Klemskerke tegen 't ongeweerte
boerenstoof	boeërestoove: Leuvense stoof. Ook buizenstoof
Boerinnenbond	boerinneboent: gilde van de katholieke boerinnen, nu Katholieke Landelijke Vrouwen (KLV) genoemd
boffer	boffer: opschepper, stoefer
bok	buk: 1. letterlijk: het mannetje van verschillende diersoorten: e geeëtebuk is een geitenbok, e keunebuk is een rammelaar, e schaapebuk is een ram, een (h)oendebuk is een reu, 2. figuurlijk: iemand die bokkig of koppig is. Zie ook de uitdrukking 'de bok zit op zijn rug'
bok over de haag	buk oover d'(h)aage: haasje-over (kinderspel)
bonestaak	booënestaake: stok of staak waarlangs staakbonen groeien
bootalaam	booëtalaam: haargerei. Zie ook bootkruin, boothamer en boten
boothamer	booëtaamer: hamer van het haargerei. Zie ook bootalaam, bootkruin en boten
bootkruin	booëtkruune: haarspit, d.i. het aambeeldje dat in de grond wordt geplant en waarop de zeis of de pik gehaard wordt met de haarhamer. Zie ook bootalaam, boothamer en boten
bosadvocaat	buzavekoat: zonderling
boten	booëtn: haren, d.i. de snede van de zeis of de pik aanscherpen met behulp van het haargerei. Zie ook bootalaam, boothamer bootkruin. De seizoenmaaiers kenden de volgende wijsheid: Je pekke wetn (of: Je zeisn wetn) en is gin tied verletn je verzoeët de snee en je rust ermee mo' me' booëtn ku'j de boeërn klooëtn.
braak 1	braake: niet met vruchten begroeid, gezegd van boerenland. Vroeger liet men akkers soms een jaar braak liggen om de bodem weer op krachten te laten komen
braak 2	braake: het breken, het stuk maken van voorwerpen, bv. Je go' braak' (h)èn o' je zoveele gloazn in e keeë no' de kasse wilt doeën
braken	braakng: overgeven, braken. Hoewel dit het gebruikelijke, neutrale woord is in het Algemeen Nederlands, klinkt het in ons dialect behoorlijk plat. Het neutrale woord is 'spugen'
bucht	bucht: 1. gerei, gereedschap, bv. Vroeger vervoerden de timmermans (h)under bucht in een tapijtzak, 2. (jongere betekenis:) waardeloos spul, brol, bv. Zo'n horloge van den Aldi, da's bucht! 3. speelgoed, bv. Joengers, doe junder bucht een keer aan de kant! In deze betekenis ook 'speelbucht'.
buit	buut: wat de stranjutter op het strand bijeen gaart en meebrengt naar huis. Bv. Louis is gister wist driftn, mo' j'en adde nie veele gin buut
buizenstoof	buuzestoove: Leuvense stoof. Ook boerenstoof
burrelen	burreln: 1. loeien van runderen, 2. van personen: brullen, tieren
carnassière	kanasjèère: boekentas
crayon	krijong: potlood (verouderd)
curieuzeneus	kerjeuzeneuze: iemand die erg nieuwsgierig is, die overal het fijne van wil weten. Zie ook 'vraagsteert' en de uitdrukking 'curieuzeneuzen en vraagsteerten'
damgat	dam(me)gat: toegang tot een akker of weide over een sloot. De toegang bestaat uit aarde en graszoden, waar het slootwater in buizen onderdoor wordt geleid.
de helft van tijd	d'n elftied, d'n elfentied: soms, af en toe. Synoniem: altemet 1.
dek	zie de uitdrukkingen 'tegen dek' en 'in 't dek liggen'
dilt	dilt: zolder van rondhouten boven een stal of een schuur
draden (werkwoord)	droan: 1. naaistersterm: van een draad voorzien, gezegd van een naald, 2. ontdoen van draden, gezegd van peulvruchten
drift	drift: 1. verdwenen woord voor de weg waarlangs de herders hun kudde naar de graafplaatsen dreven. Nu nog heet de Driftweg, d.i. de lange weg die van Bredene tot Wenduine achter de duinen loopt, door de oude autochtonen 'den Drift' genoemd. Op Wenduins grondgebied is dat ook de officiële naam, 2. ruimte, bewegingsruimte, bv. Doet (h)ier e ki je bucht weg, dan'k drift (h)èn
driften	driftn: : strandjutten. Ook strangedriften
drifter	drifter: strandjutter. Ook strangedrifter
Driftweg	Drift(weg): toponiem, zie drift
duin	duune: het duingebied nabij de zee. Het woord kent in het traditionele dialect geen meervoud. 'De duune' slaat op de brede zone tussen de Driftweg en de zee, die in het begin van de 20e eeuw bebost werd. Als men specifiek de duinenrij bedoelt die het strand begrenst, spreekt men van 'de zeeduin'. Zie dat woord
duinenkeun	duunekeun: 1. letterlijk: wild konijn dat in de duinen woont, 2. figuurlijk: bewoner van het duingebied. In Klemskerke en Vlissegem heb je duunekeuns en dorpenaars
eendenkooi	oandekooëje: soort kooi om wilde eenden te vangen. Bekend was destijds de 'oandekooëje' in de Meetkerkse moeren
elverib	elverebbe: lang en zeer mager persoon (man of vrouw),
erpel 1	erpel: mannelijke eend. Zie ook de uitdrukking 'Zo dwaas als een erpel'
erpelschiller	erpelschelder: aardappelmes. Het woord is verouderd, tegenwoordig zegt men patattemes (uitspraak petattemes)
erreweetrijzels	erwitriezels: dunne twijgen waarlangs erwten groeien
etel	ittel: brandnetel
etelen	itteln: 1. prikken, gezegd van brandnetels, 2. iemand prikken met een brandnetel.
fezelen	feezeln / fizzeln: fezelen, fluisteren
fisjouw	fiesjow: 1. letterlijk: bunzing, 2. figuurlijk: ironische benaming voor een sluw en geslepen persoon
fleurus	fleurus: 1. borstvliesontsteking, 2. tuberculose
fond	foente: gietijzer. Bv. e foentn pot. Men zegt ook 'geute'
font	foente: gietijzer. Bv. e foentn pot. Men zegt ook 'geute'
fraai	froaj: braaf, deugdzaam, zowel van kinderen als van volwassenen gezegd.
futte	futte: fopspeen
gaai	goaj: 1. letterlijk: gaai (vogel), 2. figuurlijk: losbol, wispelturig en onbetrouwbaar persoon. Zie ook taarteklaai
galjaard	galjoard: geweldenaar, vervaarlijk wezen (mens of dier), bv. e galjoard van e vint, e galjoard van een (h)oend
gars	gas: gras. Zie ook 'hooigars' en 'maaigars'
gekraakte kloef	gekrakte kloefe: zeer dom (en lomp) persoon.
geluw	gilwe: geel
geut	geute: gietijzer, bv. een geutn pot. Zie ook font.
Gevangenis van Gent	Gevangenisse van Gent: toponiem (plaatsnaam) door de kinderen van de Driftweg gebruikt voor een ondoordringbaar perceel bos in de Klemskerkse duinbossen
glei	glei: gezuiverd en gekamd roggestro. Glei werd gebruikt om daken en korenmijten te dekken, glei werd ook gevlochten tot banden om o.m. korenschroven mee te binden
gleiband	gleiband: van roggestro gevlochten band om o.m. graanschoven mee te binden
gleiboer	glieboeër: kleine boer in de duinstreek, in tegenstelling tot een polderboer. Synoniem: duinenboer. De gleiboeren verbouwden rogge, het stro daarvan werd gezuiverd en gekamd tot 'glei'. Zie ook glei
groots	grots: hooghartig, minachting koesterend voor andere mensen.
haantje	'oantje: haantje-de-voorste, wie zich steeds wel laten gelden
halve deur	olve deure: 1. letterlijk: onderste deel van een tweedelige staldeur, 2. figuurlijk: spottende benaming voor een kleine persoon, vooral een man
hemelste	(h)eemelste: courant gebruikt versterkend woord, zowel bijwoord (1) als bijvoeglijk naamwoord (2). Het bepaalde woord duidt meestal iets negatiefs aan, bv. (1) (h)eemelste vroet ('uitzinnig van woede', 'erg vrekkig'), (h)eemelste zot en bezeetn, (h)eemelste dul, (h)eemelste droenke, (2) (h)eemelste pregge, (h)eemelste nieëwaerd, (h)eemelste rosse
hespespijkeregge	espespiekeregge: vrekkig vrouwmens
heule	(h)eule: stenen brug over een waterloop met aan beide kanten een gemetselde borstwering. Bekend is het toponiem Clemensheule te Klemskerke.
hil	(h)il: duintop, in tegenstelling tot een laagte of panne
hofstee	ofstee: hoeve, bepaaldelijk een polderhoeve van een zekere omvang, in tegenstelling tot een 'postje'
holletjesdraad	(h)olletjesdroat: kippengaas
hooigars	(h)ooëjgas: hooiweide. In ons dialect is dat een telbaar substantief, dat dus een meervoud heeft: hooigarzen (uitspraak ooëjgazzn). Een hooiweide wordt ook hooibilk, maaibilk en maaigars genoemd.
huilmachine	uulmachiene: spottende benaming voor een juke-box (werd gezegd in de jaren 1950-1980)
hul 1	(h)ul: groepje stengels van een gewas dat boven de rest uitsteekt. Zo worden de opschietende grasstengels rond een koestront in de weide 'hullen' genoemd.
hul 2	(h)ule: deksel, bv. van een kookpot.
hullenwipper	ullewupper: flesopener
hut	ut: struik. Bv. een ut booënn, petatn, dalia's, slei, dooërns.
huttebonen	uttebooënn: struikbonen, in tegenstelling tot staakbonen, die bij ons 'persebonen' heten
ijfte	iefte: klimop
ijzerbijtendekoud	iez(d)erbietendekoed: ijskoud
jeukste	jukste: jeuk. Zie ook de uitdrukking 'de heilige Stakestijf, patroon tegen de jeukste'
jongers	joengers: kinderen (jongens en meisjes). Het woord heeft geen enkelvoud. Zie ook knechtjongen en meisjong
kaaf	kaave: schoorsteen op het dak van een gebouw. De schoorsteenmantel in huis wordt 'schouw' genoemd
kakentuit	kaaketuut: traditioneel vrouwenmutjse, dat de oren bedekte en onder de kin met linten gebonden werd. Ook gebruikt voor een op daarop lijkend kindermutsje
karel	koarel: kater
Karnemelkput	kerremelkpit: toponiem (plaatsnaam): een duinpanne in Vlissegem, ter hoogte van de watertoren
katrol	katrol: gesneden kater
kattesmert	kattesmerte: zadelpijn, vervelling in de bilspleet, die schrijnend aanvoelt
kavezwart	kaavezwart: erg vuil, vol vuile, donkere vlekken; vooral gezegd van erg bevuilde mensen en kledingstuken. Bv. Wast eerst jen (h)ann voorda' j'aan tafel komt, ze zijn kaavezwart. Ook 'pokezwart'
kazevek	kazjevik: lomp, zackachtig kledingstuk
kets	kets: klein hooioppertje op het maaiveld. 't Hooi in ketsen zetten
keuneplaat	keuneploate: de plant van de paardenbloem, die als voer dient voor konijnen. Synoniem: melkwiet. De konijnenhouders sneden de planten uit met een mes, die handeling heet 'keuneplaten of melkwied steken' (uitspraak keuneploatn / melkwieët steekng). De bloem van de plant heet 'pisseblomme'.
keunewarande	keunewarande: warrige, chaotische bedoening. Bv. Bij mijn gebuurs ligt heel de boel altijd top over kloten en god en alleman komt daar over de vloer. Een echte keunewarande!
keunewarande	keunewrande: warrige, chaotische bedoening. Bv. Bij mijn gebuurs ligt heel de boel altijd top over kloten en god en alleman komt daar over de vloer. Een echte keunewarande!
kiezel	kizzel: 1. grind, bv. Z'(h)èn doar e kamiong kizzel gelost, 2. grindweg. In Vlissegem heet een verbindingsweg tussen de Driftweg en de Koninklijke baan 'de Zwarte Kizzel'.
kijzig	kiezig: vies, vuil
kloef	kloefe: 1) letterlijk: klomp (houten schoeisel). 2) figuurlijk: dom (en lomp) persoon (man of vrouw). Zie ook 'gekraakte kloef'
kloefkapper	kloefekapper: 1) letterlijk: klompenmaker. 2) figuurlijk: onbekwaam vakman, bv. een kloefekapper van een timmerman, een loodgieter, een schoenmaker...
knechtebrak	knechtebrakke: enigszins spottende benaming voor jongen (met bijgedachte aan een wildebras). De vrouwelijke tegenhanger is meiseflup
knechtjongen	knechtjoengn: jongen. Zie ook jongers en meisjong
kobbe	kobbe: 1) spin, 2) kleine hoogte in het landschap
kobbenet	kobbenet: spinnenweb
kobbenjager	kobbejager: 1) letterlijk: ragebol, 2) slordig persoon, vooral iemand met een onverzorgde, verwarde haardos
koe	koeë: 1. vrouwelijk rund (het meervoud 'koeien' wordt ook gebruikt voor 'rundvee in het algemeen', 2. schelp van de wulk. Als je zo'n schelp tegen je oor houdt, zo vertelt men, hoor je er de zee in ruisen
koekeloerevent	koekeloerevint: voyeur, man die vrijende paartjes bespioneert, bij voorbeeld in de duinen. In Klemskerke, De Haan en Vlissegem waren er vroeger verschillende koekeloerevinten actief in de duinen. Ze stonden ook als zodanig bekend, met naam en toenaam.
koekeloerevent	koekeloerevint: man die vrijende paartjes bespioneert, bij voorbeeld in de duinen
koekenbrood	zoet melkbrood, met of zonder krenten
koekenstuit	koekestuute: boterham van koekenbrood. Zie ook koekenbrood
koekuit	koekuut: 1. koekoek (vogelnaam), 2. dakkapel in een woning, 3. benaming voor verschillende in het wild groeiende bloemen: de dagkoekoeksbloem en meerdere variëteiten van de wilde orchidee
koffiebal	kaffiebal: zo noemde men vroeger een koffietafel, georganiseerd door een vereniging, vooral een vrouwenvereniging (zoals de 'Boerinnenbond' en de 'Vrouwengilde'. Zie die woorden
korenvent	koarenvint: kwaadaardige geest die over korenvelden waakt, en waar men kinderen mee afschrikt zodat ze niet door het koren lopen. Opmerkelijk is dat in het Klemskerks het afzonderlijke woord 'koren' niet voorkomt als benaming voor enig graangewas.
kotjesdraad	kotjesdroat: geknoopt metalen baas, met rechthoekige of vierkante openingen
kotralie	kotraalie: geheel van schuren en bergruimten. Bij voorbeeld: Hofstede te koop, met woonhuis, stallingen en kotralie
krankstroom	krankstroom: dood tij. Het tegengestelde is springvloed
krevelen	kreeveln: woelen, spartelen, gezegd van kleine beestjes en van kleine kinderen
kreveljoen	kreeveljoeën : klein kind dat voortdurend woelt en spartelt als je het op schoot neemt
kroontjeskruid	krooëntjeskruud: stinkende gauwe
kwelm	kwelm: grondwater. Bv. In maart zit de kwelm het hoogst van het hele jaar.
kwijlebabbe	kwielebabbe: slab, morsdoekje voor kleine kinderen. Men zegt tegenwoordig veeleer 'bavette'
landziekte	landziekte: heimwee naar je geboortestreek
letten	letn: verwijlen, ergens blijven vertoeven, bv. 'K gon nie lange letn van '(h)èn mo' letter tied. Ook in de uitdrukking: 'Wat let er je?' Zie de uitdrukkingen verderop.
letter	zie luttel
leugenmiet	leugemiete: leugenaarster
lutte	lutte: onverstandig, oninteressant, sullig vrouwmens. Elders noemt men zo iemand een 'seute', maar dit woord is noch Klemskerks, noch Vlissegems.
lutte	lutte: domme, onnozele vrouw.
luttel	letter: weinig, bv. 't En was mo' letter volk in de kerke.
luttel	letter: weinig. Het woord raakt verouderd, jongeren zeggen 'weinig' (uitspraak winnig).
maaigars	moajgas: maaiweide. In ons dialect is het een telbaar substantief, dat dus een meervoud heeft: maaigarzen (uitspraak moajgazzn). Een maaiweide wordt ook hooibilk, hooigars en maaibilk genoemd.
meelimpen	meelimpm: heimelijk meenemen. Bv. Wien (h)èt er me stieloo meegelimpt?
meerkat	maerkatte: denkbeeldige grote, wilde kat, waar men kinderen bang mee maakt
meiseflup	meisefluppe / meisjefluppe: enigszins spottende benaming voor 'meisje'. De mannelijke tegenhanger is knechtebrak
meisjong	meisjoenk: meisje. Zie ook jongers en knechtjongen
melkwied	melkwieët: de plant van de paardenbloem, die ook keuneplaat wordt genoemd. Zie dat woord.
menen	meenn: de oogst binnenhalen
meszaat	mesoate: vuilnisbelt. Zie ook stort
mezie	meezje: mug
meziebeet	meezjebeete: muggenbeet
mikke	mikke: 1. grote bergschuur met wolfsdak (zoals bij de hoeve 'het Fleuuskot in Leffinge), 2. bij uitbreiding ook voor schuurtjes en bergruimten met andere bouwtrant
naai-egge	noajeege: verouderd woord voor 'naaister'
naald	naalde of noalde: libel, waterjuffer
naredens	noareedns: (enkel in het meervoud gebruikt) verklarende of vergoelijkende opmerkingen die men maakt als er aan een verkeerd gelopen kwestie niets meer te verhelpen valt
Negerhutje	toponiem (plaatsnaam) door de kinderen van de Driftweg gebruikt voor een opvallende meidoornstruik in de duinen nabij de Vosseslag, die enigszins op een negerhutje gelijkt
neut	neute: harde slag, dreun, hard schot met een (voet)bal
nievers	nieëvers: nergens. Het oude woord voor 'nergens' is nommers(ten)
nommers(ten)	nommers(tn): nergens. Ook nievers.
Noord-Ede	Nordeeë: eigenaam van een waterloop die van Oostende naar Blankenberge loopt en door o.m. Klemskerke en Vlissegem vloeit. Zie ook vaartje
nuchter	nuchter: pasgeboren, sprekend van een kalf. In figuurlijke zin wordt 'nuchter kolf' ook gezegd van een dom, onwetend persoon. Zie ook vers
onderlat	oenderlat: afdak
ongeweerte	oengewirte: onweer. Zie ook de uitdrukking 'blikken gelijk Klemskerke tegen 't ongeweerte'
ongeweerte	oengewirte: onweer
onthouden	antoeden: 1.(werkwoord): onthouden, niet vergeten. 2 (zelfstandig naamwoord): herinnering. Antoeden hebben van entwadde: zich iets herinneren. Bv. 'k Hen d'r nog antoeden van dan de melkboers en de bakkers met hoendekarren roendgiengen.
opper	opper: ronde hooistapel. Een opper was zowel een tijdelijke hooihoop op het maaiveld, gevormd door de samenvoeging van meerdere 'ketsen' (zie het woord 'kets'), als een blijvende, ronde hooistapel op het korenerf. Zo'n blijvende hooiopper was gestapeld rond een hoge paal.
ossenbilk	ossebilk: 1. letterlijk: graasweide voor ossen, 2. figuurlijk in de uitdrukking 'in den ossebilk zitten', d.i. boven de dertig zijn en nog steeds ongetrouwd zijn.
paalstaak	paalstake: grenspaal, bv. tussen eigendommen
palto	paaltoo: mantel, bepaaldelijk een dames- of kindermantel. Voor mannen heet zo'n kledingstuk 'pardessus'
paluffen	palufn: 1. troostend knuffelen, bv. van een kind dat zich bezeerd heeft, 2. paaien, tot rust brengen
pardessus	pardesuu: winterjas voor mannen, die tot over de knieën reikt. Voor vrouwen en kinderen heet zo'n kledingstuk 'palto'
parochie	prochie: oude benaming voor 'gemeente'. Bv. an de prochie zijn: een baan hebben bij de gemeente
parochiewerker	prochiewerker: oude benaming voor een arbeider in dienst van dee gemeente.
pasenbloem	poasjchenblomme: madeliefje. Ook smoutbloem
persebonen	persebooënn: staakbonen, in tegenstelling tot huttebonen (= struikbonen)
piet	piet: handelaar, enkel gebruikt in samenstellingen als 'vispiet', 'vlaspiet' en 'slunsepiet'. Zie die woorden.
piet	pieëte: houten brug over een waterloop.
piete	pieëte: houten brug over een waterloop.
pikkewerf	pekkewerf: de steel van de pik, d.i. het handwerktuig waarmee vroeger graan werd gemaaid
pimpampoen	piempampoeëne: lieveheersbeestje. Toen de kinderen een pimpampoentje zagen, zongen ze: Piempampoeëntje tiederiederoeëntje vlieëg no' Jeezuus' kerk(h)oftje!
pissebloem	pisseblomme: paardenbloem. Zie ook melkwiet en keuneplaat.
pleute	pleute: gierigaard (man of vrouw)
plooiweeg	plooëjweeë: tasmuurtje, d.i. het muurtje in de boerenschuur tussen de dorsvloer en de bergruimte voor ongedorste schoven (het zogenaamde 'vlek', zie dat woord)
pokezwart	pookezwart: zie kavezwart
pook 1	poke: ijzer om in de kachel te poken
pook 2	etter in een rijpe zweer of steenpuist
postje	postje: kleine boerderij van maximum twee paarden. Bv. Me grotvoader boerde ip Vlissegem ip e postje van e paerd.
pregge	pregge: gierigaard (man of vrouw)
quinquet	kiengkee: petroleumlamp
res	res: alleen gebruikt in de verbinding 'maar res' (mo'res): 1. enkel, alleen. Bv. 'k En (h)èn nie veel' (h)oenger, 'k gon mo' res soep' eetn, en gin petatn, 2. pas, bv. 'k (h)en 't je nog mo'res gezeid en je ziet 't a'weere vergeetn!
reunen	reunn: rooien van bomen
rouaand	rowoande: bruinschimmilig, sprekend van het haarkleed van paarden. Men onderscheidt 'baaide-rouaand' (uitspraak: boajde-rowoande) voor een schimmilig haarkleed met donkerbruine haren, en 'vosde-rouaand' (uitspraak vosde-rowoande) voor een schimmelig haarkleed met rosbruine haren.
schelf	schelf: ronde korenmijt. Rogge, een vrucht met lang stro, werd in 'schelven' gestapeld. Tarwe daarentegen, een vrucht met kort stro, stapelde men in 'vummen'. Zie ook vum, vim.
schof 1	schof: lade in een kast of een ander meubel. De tafellade heet 'taafelschof'
schof 2	schof: getij, periode tussen twee maaltijden. Vroeger telde een werkdag voor boeren en landarbeiders vier 'schoven': het eerste van het krieken van de dag tot negen uur, het tweede van even na negenen tot aan het middageten, het derde van na het middageten tot aan het vieruurtje, het vierde na het vieruurtje
schof 3	schof: 1. letterlijk: het schuiven van de wolken door de wind, bv. de wiend droajt no' de nooërden, 'k zien 't an 't schof. 2. figuurlijk: vooruitgang, schot, bv. Da' werk (h)è e heeël ende stillegeleegn, mo' nu komt d'r schof in
schremen	schreeëmm: huilen, wenen. Men zegt ook 'bleiten'. Het verschil tussen beide woorden is dat 'schremen' getuigt van medevoelen met de persoon die huilt, terwijl dat met 'bleiten' meestal niet het geval is. Bv. 'Je moet daarvoren niet schremen, kindje!'. Zie ook bleiten.
schruwelen	schruuweln: schreeuwen, bv. schruuweln van 't zeer (schreeuwen van de pijn)
schuurvlek	scheur(e)vlek: bergruimte voor ongedorste schoven in de schuur. Wordt ook kortweg 'vlek' genoemd
seule	seule: emmer. Zie ook slagseule en zwijnenseule.
siester	siester: oude naam voor petroleum. De mensen kochten siester om hun petroleumlampen aan te steken. Zie ook quinquet
siesterkar	siesterkarre: kar van de petroleumventer
siestervent	siestervint: petroleumventer. De siestervint vervoerde de siester in een siesterkar
sint-antoniusvuur	sint-antoniusvier: oude benaming voor gordelroos of zona
slaapkapoot	slapkapoote: verouderd woord voor 'nachtjapon'. Tegenwoordig zegt men slaapkleed
slaapkop	slapkop: 1. zaadbol van de papaverbloem. Het melkachtige sap in de zaadbol werkt bedwelmend, vroeger doopte men er de fopspenen van kinderen in opdat ze in slaap zouden vallen; 2. ironisch gebruikt voor iemand die te lang geslapen heeft of die in slaap valt op een ongelegen moment
slagseule	slagseule: putemmer, iets kleiner dan een gewone emmer, om water te putten uit de 'steenput' of grondwaterput
slecht	slicht: 1. slecht. 2. misselijk, onwel, bv. 'k Worden altied slicht vanachter in een oto.
sleehaag	slei(h)aage: haag van sleedoorn
slierplank	slierplanke: glijbaan (kinderspeeltuig)
slijkplaat	sliekploate: vuile, slijkerige boel. Bv. 'k (h)èn nog mo' res gedwild en je makt' er me' je vuule voeëtn a(l)weer' e sliekploate van
slons	slunse: 1. vod, doekje, 2. 'de slunse' is de oude benaming voor 'griep'
slonsenpiet	slunsepiet: voddenkoopman. Ook 'slonsenvent'
slonsenvent	slunsevint: 1. letterlijk: voddenkoopman, ook 'slonsenpiet', 2. figuurlijk: slordig aangekleed persoon
sluffers	sluffers: pantoffels
smoutbloem	smoetblomme: madeliefje. Ook pasenbloem
snaar	snoare: de steel van de zeis, ook 'zeisensnaar' genoemd
speelbucht	speelbucht: speelgoed.
springvloed	sprienkvloeëd: springtij. Het tegengestelde is krankstroom
spuwen	spuugn: 1. spuwen, bv. van speeksel, 2. braken, overgeven. Het woord klinkt neutraal, in tegenstelling tot 'braken'. Zie dat woord
staak	stake: 1. letterlijk: staak, paal, bv. in de samenstellingen bilkstake, bonestake, paalstake, telefoonstake, wrijfstake, 2. figuurlijk: dom vrouwmens
stakestijf	staakestief: stokstijf, heel erg stijf of stram. Bv. Hij stond daar stakestijf van 't verschot.
steekkar	stikkarre: stootkar
steenput	steeëmpit: grondwaterput
stekker(s)draad	stekker(s)droad: prikkeldraad
stijf	stief: frequentst gebruikt versterkend bijwoord met betekenis 'zeer, heel', bv. stierf schooëne, leeëlik, oed, loate, vroeg, goed, slicht, enz.
stinkende mei	stienkende mei: kamille (akkerkruid)
stoofhout	stoovoet: kachelhout
stoofhoutlangde	stoovoetlangde: kort, zoals een stukje stoofhout. Wordt spottend gezegd van kleine personen. Zie ook halve deur
store	stoar: store, doorschijnend gordijn
stort	sturt: vuilnisbelt. Zie ook meszaat
straatvendel	stroatevendel: persoon die hele dagen uithuizig is en overal gezien wordt langs de straten
strang	strange: strand
strangedrifter	strangedrifter: strandjutter
suikeretel	suukerittel: witte dovenetel
taarteklaai	toartekloai: losbol, onbetrouwbare kerel
tas	tas: hoop ongedorste graanschoven die opgestapeld ligt in het 'schuurvlek'. Zie dat woord.
teer	taere: oude benaming voor tuberculose. Men zei ook 'fleurus'
Tèttegareel	slei: sleedoorn, een gewas dat vroeger dikwijls in hagen werd aangeplant. Zie ook sleehaag
tjeppen	tjeppn: 1. Traditioneel is Tjeppen de gemeenzame roepnaam van iemand die Jozef of Joseph heette. Mijn grootvader, Joseph Devos, werd in de volksmond nooit anders dan 'Tjeppen Vos' genaamd, 2. Sint-Jozefszaag.
toezetten	toezetn: met enige haast vetrekken, ook: wegvluchten. Bv. De poliesje was te loate: den dieëf was a(l) toegezet
Tomatengracht	Tomattegracht: toponiem (plaatsnaam) door de kinderen van de Driftweg gebruikt voor een sloot met roodachtige bodem in de duinbossen van Klemskerke
touter	toeter: wip, kinderspeeltuig
trunte	trunte: kleinzerig, klagerig persoon. Ook truntekous en truntesok (zie bij die woorden)
truntekous	truntekoese: kleinzerig, klagerig persoon. Ook trunte en truntesok. Zie die woorden
truntesok	truntezokke: kleinzerig en klagerig persoon, vooral gezegd van een kind of een vrouw
uil	uul: 1. uil (vogel), 2. spottende benaming voor een dommerik of iemand die iets doms doet, 3. oude benaming voor de vlinder. Tegenwoordig wordt enkel nog de nachtvlinder 'uil' genoemd
uitgeweerd	uutgewaert: uitgezonderd. Bv. Iedereen was daar, uitgeweerd de oudste dochter
vaartje	varretje: brede waterloop in de polders, breder dan een 'zwin'. De Noord-Ede, een waterloop die van Oostende naar Blankenberge loopt en door Klemskerke en Vlissegem passeert, is een 'varretje'
verkarelen	verkoareln: verknoeien
verkiesd zijn in iets	verkiesd zien in etwadde: een spijs niet meer lusten omdat men er te vaak en te veel van heeft gegeten. Bv. Pralienn meug je nie' te dikkers eetn van je zoe' d'r verkiesd in g'raakn
vernokte darm	vernoktn derm: letterlijk 'verknoopte darm', maar toegepast op acute appendicitis
vernokte darm	vernokn derm: oude volksbenaming voor acute appendicitis
vers	vas: 1. vers, sprekende van spijzen, bv. vasche vis, vas brooëd, 2. pasgeboren, sprekend van een kalf. Zie ook nuchter, 3. (te) weinig gezouten, bv. Gif e ki' 't zoet , de soep' is e bitje te vas
vismarchand	vismarsjang, vismersjang: vishandelaar. Ook 'vispiet'.
vispiet	vispiet: vishandelaar. Ook 'vismarchand'
vlaspiet	vlaspiet: vlashandelaar
vlek	vlek: bergruimte voor ongedorste schoven in de schuur. Ook schuurvlek.
vos	vos: 1. vos (dier), 2. paard met rosbruin haarkleed. Zie ook 'vosde'
vosde	vosde: rosbruin, sprekend van het haarkleed van paarden
Vossengat	Vossegat: toponiem (plaatsnaam) voor de doorgang door de duinen naar het strand aan het zee-einde van de straat Vosseslag
vraagsteert	vraagstaert: kind dat voortdurend vragen stelt. Zie ook 'curieuzeneus' en de uitdrukking 'curieuzeneuzen en vraagsteerten'
vroedehondsbrood	vroedenoensbrooëd: gewijd brood dat op Sint-Hubertusdag werd gegeten ter bescherming tegen hondsdolheid
Vrouwengilde	Vrouwegilde: naam voor de vrouwenvereniging van de Christelijke arbeideresbeweging, nu Katholiekie Arbeidersvrouwen (KAV) genoemd
vuilemuilen	vuulemuuln: vuilbekken, vunzige praat verkopen. Ook 'zwarte school houden'
vum	vumme: koren- of stromijt met rechthoekig grondplan en met een zadeldak.
vum, vim	vumme: koren- of stromijt met rechthoekig grondplan en met een zadeldak. Tarwe, een vrucht met kort stro, werd in 'vummen' gezet. Rogge daarentegen, een vrucht met lang stro, werd gestapeld in 'schelven'. Zie ook schelf.
wasseslons	wascheslunse: washandje
watervenster	woaterveister: vensterluik. Bv. doe de woaterveisters toe, van 't go' mollejoengn braakng!
wegzimperen	wegzimpern: 1. letterlijk: in de bodem sijpelen, gezegd van regen- of afvalwater, 2. figuurlijk: heimelijk de plaat poetsen
welhere	weleeëre: ocharme
wet	wet: oude benaming voor het college van burgemeester en schepenen. Bv. Heur broere zit in de wet
wrijfstaak	vriefstaake: paal in de weide waar het vee zich aan kan schuren tegen de jeuk
wroed	vroed: 1. zeer boos, woedend, 2. gierig, vrekkig, 3. van honden: getroffen door hondsdolheid
zeeduin	zeeëduune: de duinenrij aan het strand, die de noordgrens vormt van 'de duune'. Zie ook duin
zeerot	het geluid van de zee. Vroeger kon je het zeerot horen tot in Klemskerke- en Vlissegemdorp
zeisen	zeisn: zeis
zot 1 (bijvoeglijk naamwoord)	zot: 1. ruw woord voor 'krankzinnig', 2. oud woord voor boos, kwaad, woedend. Tegenwoordig zegt men 'dol', 3. zich gek gedragend of gekke dingen zeggend. Zie ook zottenkot
zot 2 (zelfstandig naamwoord)	zot: 1. ruw woord voor 'krankzinnige', 2. opvliegend persoon, die licht in woede ontsteekt, die roept en tiert en anderen uitkaffert. Bv. De koks in d'(h)otels waren vroeger bijkans allemaal zotten. 3. persoon die zich gek gedraagt, gekke praat uitslaat, of wispelturig is en totaal onbetrouwbaar. Zie ook zottenkot
zottenkot	zottekot: 1. letterlijk: psychiatrische kliniek. Het woord klinkt vandaag veel ruwer dan vroeger: toen sprak men in vrij neutrale termen bij voorbeeld van 't zottenkot van Beernem. 2. figuurlijk: huishouden, bedrijf, enz., waar geroepen en gescholden wordt. Bv. d'Hotels waren vroeger dikkers echte zottekootn vo' die d'r werkte. 3. figuurlijk: chaotische bedoening. Bv. 't was e zottekot ip de vergoarienge van gistravond
Zwarte Kiezel	Zwarte Kizzel: toponiem te Vlissegem, zie kiezel
zwatelaar	swoateloare: wie domme praat uitslaat
zwatelen	swoateln: zwatelen, domme praat uitslaan
zwijnenjong	zwienejoenk: 1. letterlijk: het jong van een varken, 2. figuurlijk: mild-ironische benaming voor een ondeugend kind
zwijnenschoen	zwieneschoeë: 1. letterlijk: de hoef aan een varkenspoot, 2. figuurlijk: losbandig persoon, die zich overgeeft aan drankmisbruik en andere vormen van overdaad
zwijneseule	zwieneseule: emmer in de keuken van hotels en restaurants, waarin men de etensresten gooit die bestemd zijn voor de varkens. Plaatselijke varkenshouders komen op geregelde tijdstippen de zwijnenseule ledigen.
zwijnewroet	zwienevroeëte: 1. letterlijk: de woelschijf van een varken, 2. overdrachtelijk: een koekje dat lijkt op een varkenswroet
zwin	zwin: brede sloot. De 'zwins' in de polders zijn ten dele van natuurlijke oorsprong, als overblijfselen van vroegere kreken, maar ook ten dele door mensenhand gekanaliseerd. Een zwin is breder dan een gracht, maar smaller dan een vaartje. Zie vaartje

Vertalen

Ontspanning

Synoniemen

Werkwoorden

Spelling

Varia

Klemskerks dialect

48 Klemskerkse gezegden

293 Klemskerkse woorden

Dialecten

Dialect toevoegen