Vertalen

Ontspanning

Synoniemen

Werkwoorden

Spelling

Varia

43 Westvlaamse gezegden

350 Westvlaamse woorden

40 Westvlaamse weetjes

2. Aalkarteel voor aaltkar: driewielige kar met een horizontaal vat voor uitvoer van vloeibare mest.
3. De Orde van et Gulden Vlies is 'n ridderorde, die in 1430 gesticht is deur ertog Filips den Goein.
   [bewerkn]Geschiedenisse
   
   D'n tienstn januoari 1430 richtte Ertog Filips den Goein de orde ip in Brugge, ter geleegneid van d'n trouw mè z'n derde vrouwe Isabella van Portugal. Je wilde de ridders van z’n ryk verenign vo nog meer anzien te geevn an z’n dynastie. De nieuwe orde bestound uut ’n select gezelschap woamee dat 'n z’n beste medewerkers en buutnlandse boundgenootn koste eern. Je was nie d’n eestn die zo ’n orde in leevn riep. Peis moar an de befoamde Ingelsche Orde van de Kouseband, die nog ouder is. De Orde van et Gulden Vlies benoemde vier belangryke ambtenoars: de kanselier, die verantwoordelik was vo de zegel en controle deed ip de ridders, de schatbewoarder, de griffier, die verantwoordelik was vo de documentn, en de woapnkeunink die de kapittelvergoaringn leidde. ’t Kapittel, ’t bestier, bestound uut dertig gekoozn ridders, w.o. Lodewyk van Gruuthuse.
   De functie van ’t oofd van de orde gink achtereenvolgns over van Filips den Goein noa Karel den Stoutn, Maria van Bourgondië, Filips den Schoonn, Karel V, Filips II, enz...
   Os Karel den Stoutn in 1477 sneuvelde, gink d’orde no z’n dochter Maria van Bourgondië en eur vint Maximiliaan van Oostenryk, d’n Habsburger. Doadeure noamn de Habsburgers de soevereiniteit over van de orde.
   In 1516 veranderde Karel V, keizer van ’t Illig Rôoms Ryk, keunink van Spanje en heer van de Nederlandn, de statuutn. In plekke van dertig ridders woarn d’r nu viftig. De orde was erkend deur de paus en was in feite ’n religieuze gemeenschap. De vergoaringn mostn deure goan in e kerke. Doadeure vind je nog woapnschildn van de orde in ’t koorgestoelte van verschillige kerkn, lik in de Onze-Lieve-Vrouwekerke in Brugge, mor ook in Gent, Mecheln en Barcelona.
   In ’t begun van de 18e eeuwe is de orde gesplitst in ’n Spoanschn en ’n Oostnryksn tak.
   De schattn van’t Gulden Vlies wordn nu bewoard in Weenn.
   De Orde bestoat nog oltyd ols oge ounderscheidinge. D’Ollanders, Van Willem I tout keuniginne Beatrix, zyn d’r mee g'eerd en ook enigte van onze keuningn.
4. Delt of dilt: zolder in schuur of bergplaats. Voor opslag van oogst, bv. Ooidelt (hooizolder)
5. Drieduuster: type woning in de Westhoek vaak gebouwd na WOI. Naar verluid kregem de bewoners van de frontstreek bij terugkeer een subsidie van 3000 franken om een woning te bouwen. Een bepaald ontwerp kon met deze subsidie gebouwd worden en dit ontwerp werd drieduuster genoemd.
6. Dyckedelver: iemand die met een schop handmatig grachten delft. Geeft de uitdrukking: eten gelijk nen dyckedelver wat staat voor enorm veel eten.
7. Een ruyter ( ruuter uitgesproken) is en hooimijt die gebouwd is op basis van drie schuin samenkomende houten palen, onderaan verbonden met drie kortere horizontale palen.
8. Erpel en erpelkelder worden o.m. In Langemark gebruikt voor aardappel, aardappelkelder
9. Gemet, meervoud `gemete` is een oppervlaktemaat voor ongeveer 4000 m2. Dit stemt overeen ong. met het Engelse `acre` wat als woord weer lijkt op het NL `akker`.
10. Is dit een inversie tussen dialect en standaardtaal Onkruid in WVL is `wiet` (lange `ie`) terwijl wieden in het WVL (naast gewoon wiet trekk'n) kruuw'n kan zijn.
11. Izegem, Emelgem: iemand met een bernen oanzichte zal je schaamteloos met een uitgestreken gezicht bedriegen.
12. Kachtelgat Een rund met het achterste (gat) van een veulen (wvl kachtel).
13. Kloefekapper betekent letterlijk klompenmaker maar wordt meestal figuurlijk gebruikt om iemand dom te noemen.
14. Langemark: een kansel is een gevlochten mand iets groter dan een emmer. Werd gebruikt bv. Bij de aardappeloogst.
15. Langemark
16. Messan' heeft niet voor de vuist weg een equivalent werkwoord in het Nederlands. Wordt heel veel gebruikt, bv. Het geeft niet: ' t messant niet, zou het erg zijn Zoe 't messan ' Het is jammer : 't is 'n messante. Of ook om toelating te vragen: messan 't da'k eest commissjies doe'n (mag ik erst boodschappen doen )
17. Naaioek (hoek): de meeste landbouwgronden zijn niet perfect evenwijdig zodat bij het ploegen op een bepaald ogenblik een onbewerkt deel ontstaat dat niet meer over de volledige lengte van de voor loopt en steeds korter wordt. Op een bepaald punt kan de hoek niet meer machinaal bewerkt worden en dient hij manueel bewerkt of laat men dit restje braak liggen.
18. Oate is wilde haver, die bv. In een graberm vinden. Zie oat in het Engels
19. Rapiser duidt op ijzerschroot dat bekomen werd door op de velden resten van WOI te verzamelen. Voor opkopers van schroot was dit minderwaardig materiaal. (op raap ijzer)
20. Stekken heeft heel wat betekenissen. Naaien (stikken), knikkeren, nemen, prikken.
21. T oar zoe deur joen klakke groein ( het haar zou door je pet komen te groeien) uitdrukking die aangeeft dat een bepaalde evolutie tot armoede zou leiden. Zo arm dat je je niet eens een nieuwe pet kunt veroorloven wanneer die op de draad versleten is.
22. Tatsevoet: benaming voor een klein aambeeldje voor herstelling van schoenen. Een tatsevoet heeft de vorm van een kraaiepoot met een hoogte van om en bij 30 cm. Elke lengte heeft op zijn uiteinde een klein aambeeldje dat dient voor respectievelijk de punt en hiel van enerzijds een damesschoen en anderszijds een herenschoen.
23. Tusschenterwe (tusen tarwe) voor mais duidt allicht op de zaaiperiode vor mais.
24. Verankeren wordt gezegd van een paard dat een toeval krijgt (aard ) tengevolge can een niet ingeloste verwachting naar voedsel.
25. Vertrekken met de lanteirn aan den dissel: in het grootste geheim vertrekkenm 's nachts vertrekken zonder enige verwittigimg. Wordt gebruikt voor mensen die omwille van vele schulden hun woonplaats onverwacht en in stilte verlaten.
26. Zwinkel is deel van paardentuig in landbouw. Brengt de trekkracht over van trekdier op getrek. Een metalen staaf of een versterkte houten balk kent achteraan een metalen oog die aan wagen, kar, ploeg enz vastgemaakt wordt. Vooraan zijn er twee ketingen die vastgehaakt worden links en rechts aan het tuig van het trekpaard.
27. een zurkeltrutte,een vrouw die nooit tevreden is.
    erpels, aardappelen.
    stuuten, sneetjes brood.
    salijje,confituur.
    je mag oenger kriegen up stoate, mo je moe tuus eten. je mag kijken maar niet vreemd gaan.
28. getikketakt
29. het West-Vlaams woord 'tefrente' wat verschillende betekent, komt van het Frans different.
    Voorbeeld: kè tefrente ker'n an joen deure gewist.
30. kerkwegels zijn meestal smalle onverharde wegen die tussen velden en weiden de kortste weg naar de kerk vormen. Op vandaag zijn zij minder relevant maar de kerkwegels die openbleven zijn officieel openbare wegen. Meestal kunnen ze gevonden worden in een officiële ATLAS VAN DE BUURTWEGEN. Een afgesloten buurtweg dient terug geopend indien hij nog gebruikt werd door het publiek in de voorbije dertig jaar.
31. kwam
32. mes in de torre: een dorp heeft het `mes in de torre` wanneer het de reputatie heeft dat geschillen nogal snel met het mes worden beslecht. Dit werd bv. vroeger gezegd van Meulebeke
33. niks ontvangen
34. pekbinder: gemechaniseerd landbouwtoestel daterend van voor de opkomst van de maaidorser. Een pekbinder maaide het graan (van `pekken` met de pik afmaaien) en bond ze in schoven.
35. regio Ieper wordt tefaite nog altijd gebruikt, franse roots vl: ke goa da tefaite e ké lez'n
36. slapel
37. tisaruutuutuusenoatrintrintrin: klankspel met west vlaamse woorden in de streek van roeselare - letterlijk: er is een ruit uit het huis en als het regent regent het er in
38. trimard: rondtrekkend persoon, die veel reist. Cfr `Peegie`: de roeselaarse nieuwmarkters die rondtrekken doen `den triem`
39. veureinde of vooreinde: bij het ploegen kan een paard of tractor nooit helemaal tot het einde van het veld kan rijden. Dus blijft er langs weerszijden een niet beploegde strook grond over.
    Dit zijn de veurenden. Na het ploegen van het veld worden de veurenden in de andere richting geploegd.
40. ze heeft lange benen.
    heur nekster weunt hoge.
    
    je gaat mij overleven.
    je go nog mien stoake uuttrekke'n.
    
    slechte weersvoorspellingen.
    de zwiens loop'n me stroaj in under muule.